Asertywność dziecka: Jak nauczyć dziecko mówić „nie”?

Jak uczyć dziecko asertywności: Praktyczne wskazówki

Czy Twoje dziecko zawsze mówi „tak”? O asertywności dziecka słowami Renaty Malinowskiej

Zdarza się, że obserwując nasze pociechy, widzimy, jak bardzo starają się dogodzić innym, często kosztem własnych pragnień i potrzeb. Znam to z autopsji i wiem, że serce rodzica wtedy się kraje. Takie zachowanie, choć wynika z dobrej woli, w dłuższej perspektywie może prowadzić do frustracji i poczucia, że własne „ja” jest mniej ważne. Przyjrzyjmy się zatem, jak możemy wspierać nasze dzieci w budowaniu zdrowej asertywności, tak aby potrafiły wyrażać siebie z szacunkiem dla innych.

Ania i „uprzejmość” kosztem siebie – studium przypadku

Poznajcie Anię, ośmioletnią dziewczynkę, która przypomina trochę małego, przestraszonego zajączka. Zawsze uśmiechnięta i gotowa do pomocy, ale za tym uśmiechem kryje się lęk przed odrzuceniem. Ania zawsze zgadza się na propozycje rówieśników, nawet jeśli w głębi duszy ma ochotę na coś zupełnie innego. Boi się, że jeśli powie „nie”, straci ich sympatię. W rezultacie idzie grać w piłkę nożną, choć marzy o zaczytaniu się w książce, oddaje swoją ulubioną lalkę, by zadowolić koleżankę, choć sama chciałaby się nią pobawić. Ta nadmierna „uprzejmość” zaczyna ją męczyć i frustrować, a my jako rodzice zastanawiamy się, jak jej pomóc. Zapewne nie tylko my, wielu rodziców ma podobne rozterki.

Asertywność to nie agresja! Czym tak naprawdę jest zdrowe stanowisko?

Wielu z nas myli asertywność z agresją, a to dwa zupełnie różne pojęcia. Asertywność to umiejętność wyrażania własnych opinii, potrzeb i uczuć w sposób jasny, uczciwy i szanujący prawa innych osób. To umiejętność powiedzenia „nie”, gdy czujemy, że coś jest niezgodne z naszymi wartościami lub potrzebami, bez poczucia winy i lęku przed odrzuceniem. Wyobraźcie sobie, że jesteście jak sowa – spokojna, mądra i umiejąca postawić na swoim, ale zawsze z szacunkiem dla otoczenia.

Różnica między asertywnością, agresją i uległością jest zasadnicza:

• Agresja: to jak atak tygrysa – naruszanie praw innych, narzucanie własnej woli siłą.
• Uległość: to jak owca – rezygnowanie z własnych praw i potrzeb, aby uniknąć konfliktu.
• Asertywność: to jak wilk – zachowanie równowagi, dbanie o siebie z jednoczesnym szanowaniem innych. Stanowczość, ale bez agresji.

Badania dotyczące asertywności u dzieci wskazują, że dzieci, które potrafią asertywnie komunikować swoje potrzeby, rzadziej padają ofiarą przemocy rówieśniczej. Przykładowo, metaanaliza opublikowana w „Journal of Applied Developmental Psychology” (2016, Vol. 42, s. 1-14) wykazała, że programy rozwijające umiejętności asertywne u dzieci w wieku szkolnym znacząco redukują występowanie zachowań agresywnych i wiktimizacyjnych. Dzieci te są bardziej pewne siebie, potrafią bronić swoich granic i skuteczniej radzą sobie w sytuacjach konfliktowych. Wniosek? Wychowanie asertywne to inwestycja w bezpieczeństwo emocjonalne i fizyczne naszych dzieci.

Dlaczego Ania nie potrafi mówić „nie”? Gdzie szukać przyczyn braku asertywności

Przyczyn braku asertywności u dzieci może być wiele i często są one splecione ze sobą jak korzenie drzewa. Warto przyjrzeć się im bliżej, aby zrozumieć, co stoi na przeszkodzie w rozwoju tej ważnej umiejętności.

• Wpływ środowiska rodzinnego: To, jak wygląda komunikacja w naszym domu, ma ogromny wpływ na dziecko. Jeśli sami nie jesteśmy asertywni, dziecko nie będzie miało okazji, by nas naśladować. Jeśli krytykujemy dziecko za wyrażanie własnego zdania, zniechęcimy je do tego. Nadopiekuńczość również nie sprzyja rozwojowi asertywności, ponieważ dziecko nie ma okazji do podejmowania własnych decyzji i brania odpowiedzialności za swoje wybory.
• Temperament dziecka: Dzieci nieśmiałe i wrażliwe mogą mieć większe trudności z wyrażaniem swoich potrzeb. Są jak małe, delikatne kwiatki, które potrzebują szczególnej ochrony. Według badań Elaine Aron, autorki książki „Wysoko wrażliwe dziecko”, około 15-20% dzieci rodzi się z temperamentem wysoko wrażliwym. Dzieci te intensywniej odczuwają emocje, są bardziej podatne na stres i mogą mieć trudności w sytuacjach społecznych, co może utrudniać im asertywne komunikowanie się. Wniosek? Zrozumienie temperamentu dziecka jest kluczem do dobrania odpowiednich metod wsparcia.
• Wpływ grupy rówieśniczej: Strach przed odrzuceniem przez grupę jest bardzo silny, szczególnie w okresie dorastania. Dziecko boi się, że jeśli nie będzie robić tego, co inni, straci ich akceptację. Jeśli w grupie rówieśniczej brakuje wzorców asertywnych zachowań, dziecko nie ma się od kogo uczyć. Warto pamiętać, że presja rówieśnicza może mieć duży wpływ na kształtowanie postaw.

Jak zmienić Anię w asertywną lwicę? Praktyczne kroki dla rodziców

Praca nad asertywnością to proces, który wymaga czasu, cierpliwości i konsekwencji. Jest łatwiejsze, niż się wydaje – trzeba krok po kroku dokładać kolejne warstwy, aby całość była stabilna i trwała.

• Budowanie poczucia własnej wartości: Chwalmy dziecko za wysiłek, a nie tylko za wynik. Mówmy mu, że akceptujemy je takim, jakie jest, z jego mocnymi i słabymi stronami. Pokażmy mu, że wierzymy w jego możliwości. Warto pamiętać, że poczucie własnej wartości jest fundamentem asertywności.
• Uczenie rozpoznawania i wyrażania emocji: Rozmawiajmy z dzieckiem o jego uczuciach. Pytajmy: „Jak się czujesz, kiedy…”, „Co Cię złości?”. Uczmy je nazywania emocji: „To jest smutek”, „To jest złość”. Pomóżmy mu zrozumieć, że wszystkie emocje są ważne i że ma prawo je odczuwać.
• Ćwiczenie asertywnych komunikatów: Uczmy dziecko używania zwrotów: „Chcę…”, „Potrzebuję…”, „Nie zgadzam się…”. Odgrywajmy scenki, w których dziecko musi odmówić koledze, który proponuje coś nieodpowiedniego. Pokażmy mu, jak można wyrazić swoje zdanie w sposób stanowczy, ale jednocześnie szanujący innych.
• Dawanie dziecku możliwości podejmowania decyzji: Pozwalajmy dziecku na wybór: „Co chcesz zjeść na śniadanie?”, „W co chcesz się ubrać?”. Respektujmy jego decyzje, nawet jeśli się z nimi nie zgadzamy. Miejcie to na uwadze, że im więcej dziecko ma możliwości podejmowania własnych decyzji, tym bardziej czuje się sprawcze i pewne siebie.
• Modelowanie asertywnych zachowań: Bądźmy dla dziecka przykładem. Pokazujmy mu, jak wyrażamy własne zdanie w sposób szanujący innych. Unikajmy agresji i uległości w komunikacji z dzieckiem. Pamiętajmy, że dzieci uczą się przez naśladowanie.

Małe kroki, wielkie zmiany: cierpliwość i wsparcie kluczem do sukcesu

Nauka asertywności to maraton, a nie sprint. Nie oczekujmy, że dziecko od razu stanie się pewnym siebie i stanowczym człowiekiem. Ważne jest, aby wspierać je i chwalić nawet za małe postępy. Unikajmy presji i krytyki, które mogą zniechęcić dziecko do podejmowania prób. Miejcie to na uwadze, że miłość i akceptacja są najlepszym paliwem dla rozwoju asertywności dziecka.

Asertywność to dar na całe życie. Inwestuj w pewność siebie swojego dziecka!

Asertywność to umiejętność, która procentuje przez całe życie. Dzięki niej dziecko będzie potrafiło bronić swoich granic, wyrażać swoje potrzeby i budować zdrowe relacje z innymi ludźmi. To inwestycja w jego przyszłość, która z pewnością się opłaci.

Informacja: Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji psychologicznej.

Wykorzystane publikacje:

• Journal of Applied Developmental Psychology (2016, Vol. 42, s. 1-14)