Jak rozwijać empatię u dziecka? Porady i ćwiczenia

Serce na dłoni czy kamień zamiast? Zaskakujące statystyki o empatii u dzieci

Wyobraźcie sobie, że… coraz więcej badań wskazuje na spadek empatii wśród młodego pokolenia. Smutne, prawda? I choć nie lubię straszyć liczbami, to warto wiedzieć, że według niektórych badań, aż 40% dzieci wykazuje obniżony poziom empatii w porównaniu do poprzednich pokoleń. Trochę mnie to gryzie, bo przecież chcemy, żeby nasze pociechy były wrażliwe i troskliwe. Czy to znaczy, że wychowujemy pokolenie małych egoistów? Mam nadzieję, że nie! Ale to sygnał, żeby przyjrzeć się temu bliżej. Statystyki same w sobie mogą być przytłaczające, ale ważne jest, aby zdać sobie sprawę, że mamy jeszcze szansę to zmienić. Działając wspólnie, możemy pomóc naszym dzieciom rozwijać współczucie i zrozumienie dla innych.

Dlaczego serduszka stają się mniej miękkie? Przyczyny braku empatii

No właśnie, co się stało? Dlaczego tak się dzieje? Przyczyn jest pewnie tyle, ile gwiazd na niebie, ale kilka wydaje się szczególnie ważnych:

• Zagoniony świat: Żyjemy w czasach, gdzie ciągle gdzieś pędzimy. My, rodzice, często nie mamy czasu na spokojne rozmowy z dziećmi o emocjach, a one same są przebodźcowane przez nadmiar bodźców. Kiedy ostatni raz usiedliście z Julką albo Mikołajem i po prostu pogawędziliście o tym, co czują?
• Ekrany: Godziny spędzane przed telewizorem, tabletem czy telefonem, choć mogą być czasem ratunkiem, ograniczają realne interakcje społeczne, które są kluczowe dla rozwoju empatii. Dzieci uczą się odczytywać emocje z twarzy innych ludzi, z tonu głosu. A tego nie da się nauczyć przed ekranem.
• Wzorce: Dzieci uczą się przez naśladowanie. Jeśli same nie widzą u nas, dorosłych, okazywania współczucia i zrozumienia, trudno im będzie je rozwijać. Jak pokazało badanie opublikowane w PMC, ekspresja emocjonalna rodziców ma duży wpływ na empatię dzieci – pozytywne emocje rodziców korelują z wyższą empatią dzieci. To naprawdę działa w obie strony!
• Brak rozmów o emocjach: Często unikamy trudnych tematów, bo sami nie wiemy, jak o nich rozmawiać. Tymczasem, według badania Frontiers in Psychology, empatia u niemowląt jest powiązana z regulacją emocji i umiejętnościami językowymi. Strategie socjalizacji emocji stosowane przez matkę, takie jak coaching emocjonalny, odgrywają tu kluczową rolę. To, jak my, rodzice, pomagamy naszym dzieciom rozumieć i wyrażać emocje, ma ogromne znaczenie dla ich przyszłego rozwoju.

Może to zabrzmi banalnie, ale sami musimy zacząć od siebie. Czy sami potrafimy szczerze porozmawiać o swoich emocjach? Czy potrafimy wczuć się w sytuację drugiej osoby, nawet jeśli się z nią nie zgadzamy?

Co siejemy, to zbieramy: Skutki braku empatii w przyszłości

Brak empatii to nie tylko problem braku sympatii do innych. To problem, który może mieć poważne konsekwencje w przyszłości:

• Problemy w relacjach: Osoba, która nie potrafi wczuć się w uczucia innych, będzie miała trudności w budowaniu trwałych i satysfakcjonujących relacji. Kto chciałby przyjaźnić się z kimś, kto nigdy nie potrafi zrozumieć, co czujemy?
• Agresja i przemoc: Brak empatii może prowadzić do braku szacunku dla innych, a w skrajnych przypadkach nawet do agresji i przemocy. To przerażające, ale prawdziwe.
• Izolacja: Osoby, które nie potrafią okazywać współczucia, często są odrzucane przez grupę i czują się samotne. A samotność to straszna rzecz, zwłaszcza dla dziecka.

Czy naprawdę chcemy, żeby nasze dzieci były samotne i nieszczęśliwe? Chyba nie muszę odpowiadać na to pytanie. Musimy zacząć działać, zanim będzie za późno.

Jak zasiać ziarno współczucia? Praktyczne wskazówki dla rodziców

Ale spokojnie, nie wszystko stracone! Empatii można się nauczyć, a my, rodzice, mamy tutaj kluczową rolę. Jak to zrobić?

• Zacznij od siebie: Modeluj zachowania empatyczne. Pokaż dziecku, jak reagujesz na emocje innych, jak starasz się zrozumieć ich punkt widzenia. Kiedy następnym razem zobaczycie w telewizji smutną historię, nie przełączajcie kanału. Porozmawiajcie o tym, co czujecie.
• Rozmawiaj o emocjach: Pytaj dziecko, co czuje, gdy coś się dzieje. Pomóż mu nazwać emocje i zrozumieć, dlaczego się pojawiły. Nie bagatelizujcie ich uczuć, nawet jeśli wydają się Wam błahe.
• Czytaj książki: Wybieraj książki, które poruszają trudne tematy i uczą empatii. Rozmawiaj o bohaterach, ich uczuciach i motywacjach. Świetnie sprawdzają się książki o tolerancji, akceptacji i pomocy innym. A jeśli szukasz inspiracji, zobacz nasz artykuł o tym, jakie książki wybrać dla dziecka.
• Ucz rozwiązywania konfliktów: Pokazuj dziecku, jak rozwiązywać spory w sposób pokojowy, z uwzględnieniem potrzeb i uczuć wszystkich stron. To trudne, ale warto. Warto też pamiętać, że <dziecko w konflikcie rodziców potrzebuje szczególnej ochrony i wsparcia.
• Szkolenia empatii: Jak dowodzi badanie University of Cambridge, krótkie programy szkoleniowe w szkołach mogą znacząco poprawić zachowanie uczniów i zwiększyć ich świadomość emocjonalną. Badanie wykazało, że jeden semestr szkolenia empatii wpłynął pozytywnie na zachowanie w klasie, co może być szczególnie pomocne dla dzieci mających trudności z relacjami społecznymi.
• Pamiętaj o różnicach płciowych: Badanie PMC z 2023 roku wykazało, że empatia afektywna jest wyższa u dziewczynek. Warto to wziąć pod uwagę, dostosowując metody wychowawcze do płci dziecka. Może to oznaczać, że chłopcy będą potrzebować więcej wsparcia w rozwijaniu umiejętności rozpoznawania i wyrażania emocji.

⭐ Wskazówka: Spróbujcie wprowadzić w domu „wieczór emocji”. Raz w tygodniu siadajcie razem i opowiadajcie o tym, co czuliście w ciągu dnia. To świetny sposób na budowanie więzi i rozwijanie empatii.

To my mamy moc! O sile rodzicielskiego przykładu

Miejmy na uwadze, drogie Mamy, że dzieci są jak gąbki – chłoną wszystko, co je otacza. To, jak my reagujemy na świat, jak traktujemy innych, ma ogromny wpływ na to, jak one będą postępować. Dajmy im dobry przykład, bądźmy wrażliwe i troskliwe, a one z pewnością pójdą w nasze ślady. Nie zapominajmy, że rozwój emocjonalny dziecka w dużej mierze zależy od nas. Wartości, które przekazujemy, i zachowania, które modelujemy, kształtują ich przyszłość.

A jeśli czujecie, że potrzebujecie wsparcia, szukajcie go! Nie wstydźcie się pytać, rozmawiać, szukać wskazówek. Wiele z nas mierzy się z podobnymi wyzwaniami, dlatego warto dzielić się doświadczeniami i wzajemnie się wspierać. Nie jesteście same w tej podróży. Pamiętajcie, że uczenie empatii to proces, który wymaga czasu i cierpliwości. Ale wysiłek się opłaci, bo wychowamy dzieci, które będą potrafiły kochać, rozumieć i wspierać innych. Warto również przyjrzeć się zagadnieniu jak budować odporność psychiczną dziecka, by lepiej radziło sobie w trudnych sytuacjach.

Czy świat pełen empatii jest tylko marzeniem? Refleksja na koniec

Czy wierzycie, że możemy wychować pokolenie pełne empatii? Czy to tylko utopia, czy realna szansa? Zostawiam Was z tym pytaniem, bo wierzę, że razem możemy zdziałać cuda! A teraz, uściskajcie mocno swoje pociechy i porozmawiajcie z nimi o tym, co czują. To najlepszy prezent, jaki możecie im dać. Czy chcemy wychować dzieci, które potrafią współczuć?

Dbałość o rzetelność: Poniżej znajdują się badania, które były podstawą do stworzenia tego artykułu:

• „Empathy in Toddlers: The Role of Emotion Regulation, Language …” – Frontiers in Psychology (2020).
• „Empathy in Preschoolers: Exploring Profiles and Age- and Gender …” – PMC (2023).
• „Prediction of Children’s Empathy-Related Responding From Their …” – PMC
• „One term of empathy training measurably improved classroom behaviour” – University of Cambridge (2024).

Zachęcamy również do zapoznania się z naszą Polityką Publikacji