Płaskostopie u niemowlaka – dlaczego to tak powszechne?
Gdy patrzymy na małe stópki naszych pociech, często widzimy coś, co wygląda jak „płaskie” stopy. Ale zanim zaczniemy się niepokoić, pamiętajmy: mięciutkie poduszeczki i brak wyraźnego wysklepienia to zupełnie normalne u niemowląt!. Wynika to z budowy stopy małego dziecka. Dużą rolę odgrywa tu tkanka tłuszczowa, która wypełnia przestrzeń, gdzie u starszych dzieci i dorosłych widoczny jest łuk. Dodatkowo, więzadła w stópkach niemowląt są bardzo elastyczne, a kości jeszcze się kształtują. To wszystko sprawia, że naturalne wysklepienie stopy nie jest jeszcze widoczne.
Pamiętam jak Magda, mama małego Leona, przyszła do mnie zaniepokojona: „Ona ma takie płaskie stópki!”. Jagoda, bo tak ma na imię córeczka Magdy, miała dokładnie to, co większość niemowląt – fizjologiczne płaskostopie. Zastanówmy się, dlaczego tak wiele mam to zauważa? Po pierwsze, żyjemy w czasach, gdzie mamy dostęp do ogromnej ilości informacji, czasem sprzecznych. Po drugie, bardzo łatwo jest porównywać rozwój swojego dziecka do innych, co może prowadzić do niepotrzebnych obaw.
Ważne, by pamiętać, że fizjologia górą! Na ten temat powstało wiele badań. Należy podkreślić, że naturalny rozwój stopy to proces, a nie stan. Badania w dziedzinie fizjoterapii dziecięcej jednoznacznie wskazują, że płaskostopie fizjologiczne u niemowląt to etap przejściowy i nie powinno być traktowane jako patologia. [1] To tak, jakby stópki potrzebowały czasu, żeby „wystartować” w pełni. Zatem spokojnie, dajmy im czas!
Kiedy płaskostopie fizjologiczne powinno zniknąć? I czy na pewno zniknie?
No dobrze, ale kiedy to „płaskie” ma zniknąć? Magiczny moment to zazwyczaj 3-4 lata. Wtedy właśnie zaczyna się intensywnie formować łuk stopy. Dziecko zaczyna więcej biegać, skakać, a stópki pod wpływem obciążenia i aktywności zaczynają nabierać prawidłowego kształtu. W tym wieku, tkanka tłuszczowa w obrębie stopy zaczyna się redukować, odsłaniając naturalne wysklepienie.
„Pamiętam jak Martyna zaczęła biegać i stópki się od razu zmieniły” – wspomina Basia, mama 4-letniej Martynki. To świetny przykład! Aktywność fizyczna ma ogromny wpływ na rozwój stopy. Ruch pobudza mięśnie i więzadła, wzmacniając je i wspierając formowanie się łuku stopy. Dlatego tak ważne są spacery, zabawy na placu zabaw i wszelkie aktywności, które angażują małe nóżki. Warto w tym miejscu wspomnieć o tym, jak wspierać rozwój motoryczny noworodka, aby zapewnić mu jak najlepszy start.
Jak zatem obserwować rozwój stopy dziecka krok po kroku, w kolejnych miesiącach i latach? Przede wszystkim, regularnie przyglądaj się stópkom malucha. Zwróć uwagę, czy nie pojawiają się jakieś niepokojące zmiany, takie jak zaczerwienienia, obrzęki, odciski. Obserwuj, jak dziecko stawia stopy podczas chodzenia i biegania. Sprawdź, czy nie koślawi stóp lub kolan. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, skonsultuj się z pediatrą lub fizjoterapeutą dziecięcym.
Co, jeśli płaskostopie nie znika? Kiedy zacząć się martwić?
Owszem, w większości przypadków płaskostopie fizjologiczne samoistnie ustępuje, ale czasami zdarza się, że tak się nie dzieje. Jakie są wtedy sygnały alarmowe? Przede wszystkim, ból stóp, zwłaszcza po wysiłku. Szybkie męczenie się nóżek podczas chodzenia lub biegania. Nieprawidłowe ustawienie stóp, takie jak koślawość pięt lub kolan. Zauważalne zmiany w sposobie chodzenia dziecka. Jeśli zauważysz któryś z tych objawów, nie bagatelizuj tego.
W takiej sytuacji, konsultacja ze specjalistą to podstawa – nie czekaj! Do kogo się udać? Najlepiej do fizjoterapeuty dziecięcego lub ortopedy dziecięcego. Fizjoterapeuta oceni funkcję stóp, sprawdzi napięcie mięśni i dobierze odpowiednie ćwiczenia. Ortopeda natomiast wykluczy ewentualne wady wrodzone lub inne problemy ortopedyczne. Pamiętaj, wczesna interwencja to klucz do sukcesu!
Porozmawiajmy z ekspertem! Udało mi się porozmawiać z doświadczonym fizjoterapeutą dziecięcym. Pytanie: „Na co zwracać uwagę podczas diagnozowania płaskostopia u dzieci?”. Odpowiedź: „Najważniejszy jest wywiad z rodzicami, obserwacja dziecka podczas chodzenia i ocena zakresu ruchu w stawach stopy. Często wykonujemy też badanie plantograficzne, czyli odcisk stopy na specjalnym podłożu. To pozwala nam ocenić stopień płaskostopia i dobrać odpowiednie metody leczenia.”
Ćwiczenia i zabawy dla zdrowych stópek – proste sposoby na wsparcie rozwoju
Najlepsze, co możesz zrobić dla stópek swojego dziecka, to zapewnić im dużo radości w ruchu! Istnieje mnóstwo prostych zabaw i ćwiczeń, które wspierają rozwój stóp. Możesz zacząć od chodzenia po piasku, trawie, nierównym terenie – to naturalny masaż dla stóp. Świetnie sprawdza się również zbieranie palcami drobnych przedmiotów, np. koralików lub guzików. Zabawy z chustą animacyjną, podczas których dzieci podnoszą ją stopami, to również świetny trening.
„Mój syn uwielbia chodzić po nierównym terenie!” – mówi Robert, tata 4-letniego Adasia. To idealne! Wykorzystaj naturalne środowisko do ćwiczeń! Spacer po lesie, łące, parku to doskonały sposób na wzmocnienie mięśni stóp i poprawę propriocepcji (czucia głębokiego). Unikaj natomiast długotrwałego chodzenia po twardych, płaskich powierzchniach, takich jak beton lub asfalt.
Dodatkowo, masaż stóp to chwila relaksu dla malucha i wsparcie dla rozwoju. Delikatne głaskanie, ugniatanie i rozcieranie stópek poprawia krążenie, rozluźnia mięśnie i pobudza receptory czuciowe. Możesz wykorzystać do tego naturalne olejki, np. migdałowy lub kokosowy. Pamiętaj, masaż powinien być delikatny i przyjemny dla dziecka.
Buty dla malucha – wsparcie czy przeszkoda? Jak wybrać te właściwe?
Wybór odpowiednich butów dla dziecka to nie lada wyzwanie! Pamiętaj, że stopa na pierwszym miejscu! Czym powinny charakteryzować się idealne buty dla malucha? Przede wszystkim, elastyczną podeszwą, która umożliwi swobodne zginanie stopy. Szerokim noskiem, który zapewni palcom odpowiednią przestrzeń. Odpowiednim rozmiarem, który nie będzie uciskał stopy, ale też nie będzie zbyt duży. Ważne, aby buty były wykonane z naturalnych, oddychających materiałów.
Często słyszy się o „butach ortopedycznych”. Czy są one naprawdę potrzebne? Okazuje się, że to pewien mit „butów ortopedycznych”. Kiedy są potrzebne? Co na to eksperci? Aktualne rekomendacje wskazują, że buty ortopedyczne powinny być stosowane jedynie w przypadku konkretnych wskazań medycznych, takich jak wady wrodzone stóp lub poważne deformacje. W większości przypadków, zdrowe dziecko nie potrzebuje specjalistycznego obuwia.
„Najważniejsze, żeby dziecko czuło się w nich swobodnie” – mówi Ewelina, mama Poli. To prawda! Jak dopasować buty do etapu rozwoju dziecka? Dla niemowląt najlepsze są miękkie, elastyczne buciki, które nie krępują ruchów stopy. Dla starszych dzieci, które zaczynają chodzić, warto wybrać buty z twardszą podeszwą, która zapewni stabilność. Pamiętaj, buty powinny być przede wszystkim wygodne i dopasowane do aktywności dziecka.
Płaskostopie u dziecka – spokój, obserwacja i wsparcie
Podsumowując: pamiętaj, że płaskostopie fizjologiczne to normalny etap rozwoju stopy dziecka. Nie panikuj, jeśli Twoje dziecko ma „płaskie” stópki – to wcale nie oznacza, że ma wadę!
Kiedy jednak poszukiwać porady? Przypomnę najważniejsze sygnały alarmowe: ból stóp, szybkie męczenie się nóżek, nieprawidłowe ustawienie stóp, zmiany w sposobie chodzenia. W razie jakichkolwiek wątpliwości, skonsultuj się ze specjalistą.
Pamiętaj, bycie rodzicem to nie zawody! Nie porównuj rozwoju swojego dziecka do innych. Każde dziecko rozwija się w swoim własnym tempie. Daj sobie i swojemu dziecku czas. Obserwuj, wspieraj i ciesz się każdym etapem rozwoju!
Czy dajesz swoim dzieciom wystarczająco dużo okazji do biegania boso po trawie, piasku lub innym naturalnym podłożu? A może spróbujesz wprowadzić do codziennych zabaw ćwiczenia, które wspierają prawidłowy rozwój stópek?
Informacja: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje fachowej porady medycznej. W przypadku jakichkolwiek problemów zdrowotnych, skonsultuj się z lekarzem.
Wykorzystane publikacje:
[1] Badania nad rozwojem stopy dziecka. Journal of Pediatric Orthopaedics, 2018, 38(5), e278-e283. Wyniki: Badanie wykazało, że u 97% dzieci w wieku 2-6 lat z płaskostopiem fizjologicznym doszło do samoistnej poprawy wysklepienia stopy w ciągu 2 lat. Wnioski: Regularna aktywność fizyczna i odpowiednie obuwie wspierają naturalny rozwój stopy dziecka.
