Nogi jak u kowboja? Kiedy szpotawość kolan u dziecka to norma, a kiedy sygnał alarmowy
Zanim wpadniemy w panikę, warto zrozumieć, że u małych dzieci, zwłaszcza niemowląt, szpotawość kolan jest zjawiskiem fizjologicznym. Wynika to z ułożenia w życiu płodowym, kiedy nóżki dziecka są podkurczone i skierowane na zewnątrz. Ten naturalny etap rozwoju sprawia, że nogi u dziecka mogą wyglądać jak u małego kowboja, ale w większości przypadków nie ma powodów do obaw.
Fizjologiczna szpotawość – naturalny etap rozwoju
Ułożenie dziecka w łonie matki przez dziewięć miesięcy sprzyja naturalnemu ustawieniu kości. Po narodzinach, gdy maluch zaczyna stawiać pierwsze kroki, układ kostny stopniowo się prostuje. Zazwyczaj, szpotawość fizjologiczna zaczyna się cofać około 18. miesiąca życia i powinna całkowicie ustąpić do 3-4 roku życia. W tym okresie, zamiast szpotawości, może pojawić się fizjologiczna koślawość kolan, czyli sytuacja, gdy kolana zbliżają się do siebie, a stopy oddalają. To również jest etap przejściowy.
Jak odróżnić szpotawość fizjologiczną od patologicznej? Jednym ze sposobów jest tzw. „test ołówka”. Polega on na tym, że dziecko stoi prosto ze złączonymi stopami. Jeśli między kolana można włożyć ołówek (lub inny przedmiot o podobnej grubości) bez trudu, prawdopodobnie mamy do czynienia ze szpotawością, która może wymagać dalszej diagnostyki. Jednakże, sam test nie jest wystarczający do postawienia diagnozy – zawsze konieczna jest konsultacja z lekarzem.
Kiedy „nogi kowboja” to nie tylko urok malucha – przyczyny patologicznej szpotawości kolan
Niestety, nie zawsze szpotawość kolan jest tylko przejściowym etapem. Istnieją sytuacje, w których „nogi kowboja” u dziecka powinny wzbudzić naszą czujność i skłonić do wizyty u specjalisty. Do przyczyn patologicznej szpotawości kolan należą:
- Choroba Blounta (osteochondroza piszczeli). To zaburzenie wzrostu kości piszczelowej, które prowadzi do deformacji podudzia. Jest częstsza u dzieci otyłych i tych, które wcześnie zaczęły chodzić.
- Krzywica (niedobór witaminy D i wapnia). Witamina D odgrywa kluczową rolę w przyswajaniu wapnia, który jest niezbędny do budowy mocnych kości. Niedobór witaminy D może prowadzić do zaburzeń mineralizacji kości i w konsekwencji do szpotawości kolan. Co ciekawe, badanie Voloc i in. z 2010 roku opublikowane w PubMed, wykazało związek między niskim poziomem witaminy D, niedostatecznym spożyciem wapnia i deformacjami kończyn dolnych u dzieci w Europie. W badaniu wzięło udział 226 dzieci w wieku 7-16 lat. Jeśli podejrzewasz niedobory witamin i minerałów dla dzieci, skonsultuj się z lekarzem.
- Dysplazje szkieletowe i inne choroby genetyczne. Niektóre wrodzone wady budowy kości mogą powodować szpotawość kolan.
- Urazy i infekcje. Złamania kości piszczelowej, które goją się nieprawidłowo, lub infekcje kości mogą prowadzić do deformacji.
- „Windswept deformity” – rzadkie schorzenie, gdzie jedna noga jest szpotawa, a druga koślawa. Przegląd systematyczny Jansen i in. z 2022 roku opublikowany w Children omawia etiologię tego schorzenia, podkreślając rolę m.in. krzywicy i dysplazji szkieletowych.
Odpowiednia diagnoza to połowa sukcesu: jak lekarz ocenia szpotawość kolan?
Jeśli zauważymy u dziecka niepokojące objawy, takie jak asymetryczna szpotawość kolan, ból nóg, trudności z chodzeniem lub szybkie pogłębianie się deformacji, konieczna jest wizyta u lekarza. Diagnoza szpotawości kolan opiera się na kilku elementach.
Wywiad i badanie fizykalne – pierwszy krok do rozpoznania
Lekarz rozpocznie od zebrania szczegółowego wywiadu, pytając o rozwój dziecka, dietę, choroby występujące w rodzinie oraz ewentualne urazy. Następnie przeprowadzi badanie fizykalne, oceniając zakres ruchu w stawach, symetrię kończyn i sposób chodzenia dziecka. Ważnym elementem jest pomiar odległości między kolanami (intercondylar distance), który pozwala określić stopień szpotawości.
Badania obrazowe – RTG, a czasem i więcej
W celu dokładniejszej oceny, lekarz może zlecić badania obrazowe, takie jak RTG. Zdjęcie rentgenowskie pozwala ocenić budowę kości, kąty między kością udową a piszczelową oraz wykluczyć inne przyczyny szpotawości kolan, takie jak zmiany pourazowe czy nowotworowe. W niektórych przypadkach, konieczne mogą być dodatkowe badania, takie jak USG, rezonans magnetyczny lub scyntygrafia.
Badania laboratoryjne – witamina D, wapń i inne wskaźniki
W diagnostyce szpotawości kolan, szczególnie w przypadku podejrzenia krzywicy, istotne są również badania laboratoryjne. Lekarz może zlecić badanie krwi w celu oznaczenia poziomu witaminy D, wapnia, fosforu oraz fosfatazy zasadowej. Interpretacja wyników pozwala na ocenę stanu mineralizacji kości i ewentualne wykrycie niedoborów.
Proste ćwiczenia, ortezy, a może operacja? Metody leczenia szpotawości kolan u dzieci
Sposób leczenia szpotawości kolan zależy od przyczyny i stopnia deformacji. W wielu przypadkach, szczególnie w szpotawości fizjologicznej, wystarczająca jest obserwacja.
Obserwacja – cierpliwość popłaca, zwłaszcza w przypadku szpotawości fizjologicznej
Jeśli szpotawość kolan u dziecka jest niewielka i nie powoduje żadnych dolegliwości, lekarz może zalecić jedynie regularne wizyty kontrolne. Podczas tych wizyt, lekarz będzie monitorował postęp rozwoju dziecka i oceniał, czy szpotawość samoistnie się koryguje. Cierpliwość jest tu kluczowa, ponieważ w większości przypadków szpotawość fizjologiczna ustępuje samoistnie.
Leczenie zachowawcze – gdy trzeba pomóc naturze
W niektórych przypadkach, konieczne może być wdrożenie leczenia zachowawczego. Obejmuje ono:
- Suplementacja witaminy D i wapnia. Jest to szczególnie ważne w przypadku krzywicy. Witamina D pomaga w przyswajaniu wapnia, który jest niezbędny do budowy mocnych kości.
- Fizjoterapia – ćwiczenia wzmacniające mięśnie. Ćwiczenia mogą pomóc w poprawie stabilności stawów kolanowych i korekcji szpotawości. Można również rozważyć ćwiczenia na płaskostopie u dzieci, które mogą pośrednio wpłynąć na postawę.
- Ortezy – w jakich przypadkach są stosowane? Ortezy, czyli specjalne aparaty ortopedyczne, mogą być stosowane w celu korekcji szpotawości kolan u dzieci z chorobą Blounta lub innymi schorzeniami.
Leczenie operacyjne – ostateczność, ale czasem konieczność
W rzadkich przypadkach, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi rezultatów lub gdy deformacja jest bardzo nasilona, konieczne może być leczenie operacyjne. Jednym z rodzajów zabiegów chirurgicznych stosowanych w leczeniu szpotawości kolan jest osteotomia, czyli przecięcie kości i ustawienie jej w prawidłowej pozycji. Po operacji, konieczna jest rehabilitacja, która pomaga w powrocie do pełnej sprawności.
Co jeszcze warto wiedzieć?
W kontekście szpotawości kolan u dzieci, profilaktyka odgrywa istotną rolę. Dbałość o odpowiednie nawyki żywieniowe dzieci, dietę bogatą w witaminę D i wapń, a także regularna aktywność fizyczna, mogą pomóc w zapobieganiu szpotawości kolan. Warto również pamiętać, że w przypadku jakichkolwiek wątpliwości, należy skonsultować się z lekarzem specjalistą.
💡 Ciekawostka historyczna: W dawnych czasach, krzywicę, która jest jedną z przyczyn szpotawości kolan, leczono olejem z wątroby dorsza. Olej ten jest bogaty w witaminę D, która odgrywa kluczową rolę w budowie mocnych kości.
Obecnie, dysponujemy znacznie bardziej skutecznymi metodami leczenia szpotawości kolan. Ważne jest jednak, aby pamiętać, że każdy przypadek jest inny i wymaga indywidualnego podejścia. Czy wiesz, jakie czynniki ryzyka szpotawości kolan są obecne w historii Twojej rodziny i jak możesz im zapobiec u swojego dziecka? Zachęcam do dalszego zgłębiania wiedzy na ten temat.
Informacja: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji medycznej. W przypadku jakichkolwiek problemów zdrowotnych, należy skonsultować się z lekarzem.
Dbamy o to, by nasze treści były wiarygodne i oparte na naukowych faktach. Oto materiały, które były podstawą do stworzenia artykułu:
- „Windswept Deformity a Disease or a Symptom? A Systematic Review on the Aetiologies and Hypotheses of Simultaneous Genu Valgum and Varum in Children” – Children (2022).
- „High prevalence of genu varum/valgum in European children with low vitamin D status and insufficient dairy products/calcium intakes” – PubMed (2010).
Głęboko cenimy rzetelność naszych informacji, dlatego pod tym adresem możesz dowiedzieć się więcej o naszej polityce publikacji
