Leki w ARFID: Kiedy są potrzebne? Sprawdź!

ARFID: Czy leki są zawsze konieczne? Rozmowa z ekspertem

ARFID – czym właściwie jest to zaburzenie?

ARFID to zaburzenie odżywiania, które charakteryzuje się unikaniem pewnych pokarmów lub ograniczaniem ich spożycia. Dziecko z ARFID nie je wystarczająco dużo, co może prowadzić do niedoborów żywieniowych, problemów z wagą i wzrostem, a nawet do poważnych problemów zdrowotnych. Ważne jest, aby odróżnić ARFID od anoreksji. W anoreksji głównym motywem jest lęk przed przytyciem i zaburzone postrzeganie własnego ciała. W ARFID natomiast przyczyna leży gdzie indziej – może to być np. awersja do smaku, tekstury, zapachu potrawy lub lęk związany z jedzeniem (np. obawa przed zadławieniem).

Czasem rodzice zastanawiają się, czy dziecko po prostu „niejadkiem”. Różnica jest taka, że ARFID powoduje realne konsekwencje zdrowotne, a wybiórczość pokarmowa „niejadka” zwykle nie prowadzi do poważnych niedoborów. Do typowych objawów ARFID należą:

• Spożywanie bardzo małej ilości pokarmów.
• Unikanie całych grup pokarmowych (np. warzyw, owoców, mięsa).
• Utrata wagi lub brak przybierania na wadze zgodnie z oczekiwaniami dla wieku.
• Niedobory witamin i minerałów.
• Problemy z koncentracją i energią.
• Lęk i stres związany z jedzeniem.

Nieleczony ARFID może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak niedożywienie, anemia, osłabienie kości, zaburzenia hormonalne i problemy z sercem. Dlatego tak ważne jest, aby jak najwcześniej poszukać pomocy specjalisty. Warto też wiedzieć gdzie szukać pomocy, jeśli podejrzewasz ARFID u swojego dziecka.

Kiedy farmakoterapia w ARFID staje się rozważana? Wywiad z lekarzem

Porozmawiajmy o tym, kiedy lekarze biorą pod uwagę leki w ARFID. Zadajmy to pytanie specjaliście, który na co dzień pracuje z dziećmi z zaburzeniami odżywiania.

Pytanie 1 (Maciej Roztocki): Panie doktorze, wielu rodziców zastanawia się, kiedy w ogóle myśleć o lekach w przypadku ARFID. Wiem, że to trudna decyzja i budzi wiele obaw. Kiedy farmakoterapia staje się opcją, a kiedy jest wręcz zalecana?

Odpowiedź lekarza: „Rozumiem Państwa obawy. Decyzja o włączeniu leków w leczeniu ARFID nigdy nie jest łatwa i zawsze jest podejmowana indywidualnie. Farmakoterapia staje się opcją, gdy inne metody leczenia, takie jak terapia behawioralna i modyfikacja diety, nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Rozważamy ją szczególnie wtedy, gdy dziecko doświadcza ciężkiego niedoboru wagi, który zagraża jego zdrowiu i rozwojowi. Często również włączamy leki, gdy ARFID współistnieje z innymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak silny lęk, depresja lub zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, które dodatkowo utrudniają proces leczenia.”

Lekarz dodaje: „Warto podkreślić, że ARFID to stosunkowo nowe zaburzenie w klasyfikacji DSM-5 i wciąż brakuje jasnych, jednoznacznych wytycznych dotyczących jego leczenia. Wiele decyzji podejmujemy na podstawie naszego doświadczenia klinicznego i obserwacji pacjentów. Badanie Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists Clinical Practice Guidelines podkreśla, że potrzeba więcej badań, aby opracować skuteczne terapie w leczeniu ARFID.”

Jakie leki są stosowane w leczeniu ARFID?

Wiele mam zastanawia się, czy istnieją jakieś „uniwersalne” leki na ARFID. Postaramy się dowiedzieć, jakie opcje farmakologiczne są dostępne i jak działają.

Pytanie 2 (Maciej Roztocki): Jakie konkretnie leki mogą być pomocne w ARFID? Czy są jakieś leki „pierwszego wyboru”? Wiem, że każda sytuacja jest inna, ale czy mógłby Pan przybliżyć, jakie grupy leków wchodzą w grę?

Odpowiedź lekarza: „Nie ma jednego 'leku na ARFID’. Farmakoterapia w tym zaburzeniu jest ukierunkowana na leczenie objawowe i wspomaganie terapii podstawowej. Leki dobieramy indywidualnie, w zależności od problemów, które obserwujemy u danego dziecka. Do najczęściej stosowanych grup leków należą:

• Leki przeciwdepresyjne (SSRI, mirtazapina): Często ARFID współistnieje z lękiem i obniżonym nastrojem. Leki z grupy SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny) mogą pomóc w redukcji lęku i poprawie nastroju, co pośrednio wpływa na poprawę apetytu. Mirtazapina z kolei, poza działaniem przeciwdepresyjnym, ma również działanie pobudzające apetyt. Opis przypadku z PubMed z 2019 roku opisuje, jak mirtazapina była stosowana z sukcesem u 12-letniej dziewczynki z ARFID, w połączeniu z terapią rodzinną i modelem częściowej hospitalizacji.
• Leki przeciwlękowe: W przypadku silnego lęku związanego z jedzeniem, lekarz może rozważyć podanie leków przeciwlękowych. Należy jednak pamiętać, że leki te powinny być stosowane ostrożnie i pod ścisłą kontrolą lekarza.
• Leki pobudzające apetyt: W niektórych przypadkach, gdy dziecko ma bardzo słaby apetyt, lekarz może przepisać leki, które mają na celu jego pobudzenie.
• Witaminy i suplementy: Dzieci z ARFID często mają niedobory witamin i minerałów. Uzupełnianie tych niedoborów jest bardzo ważne dla poprawy stanu zdrowia i samopoczucia dziecka.”

Bezpieczeństwo przede wszystkim: Przeciwwskazania i skutki uboczne leków

Wiem, że wiele mam boi się skutków ubocznych leków. To naturalne, że chcemy chronić nasze dzieci. Porozmawiajmy o tym, jakie ryzyko wiąże się z farmakoterapią w ARFID.

Pytanie 3 (Maciej Roztocki): Jakie są potencjalne skutki uboczne stosowania leków w ARFID? Czy są jakieś przeciwwskazania, na które rodzice powinni zwrócić szczególną uwagę? Wiem, że to budzi duży niepokój.

Odpowiedź lekarza: „Państwa obawy są jak najbardziej uzasadnione. Zawsze informujemy rodziców o potencjalnych skutkach ubocznych każdego z leków, które rozważamy. Ważne jest, aby być świadomym ryzyka i uważnie obserwować dziecko podczas farmakoterapii. Do najczęstszych skutków ubocznych leków przeciwdepresyjnych (SSRI) należą nudności, bóle głowy, zaburzenia snu i zmiany nastroju. Mirtazapina może powodować senność i zwiększenie apetytu, co w niektórych przypadkach może być korzystne, ale w innych – niepożądane. Leki przeciwlękowe mogą powodować senność, zawroty głowy i problemy z koncentracją. Ważne jest, aby pamiętać, że nie każde dziecko doświadczy skutków ubocznych, a jeśli wystąpią, zwykle są one łagodne i przemijające.”

Lekarz dodaje: „Istnieją również pewne przeciwwskazania do stosowania niektórych leków. Na przykład, leki z grupy SSRI nie powinny być stosowane u dzieci z niektórymi zaburzeniami serca. Ważne jest, aby poinformować lekarza o wszystkich chorobach i alergiach, które ma dziecko. Warto wspomnieć o badaniu Pennell i wsp. z 2016 roku, które zwraca uwagę na ryzyko pogorszenia ARFID u dzieci leczonych stymulantami na ADHD. Te leki mogą hamować apetyt, co w przypadku dziecka z ARFID może prowadzić do dalszego ograniczenia spożycia pokarmów i pogorszenia stanu zdrowia. Dlatego tak ważna jest indywidualna ocena ryzyka i korzyści w każdym przypadku.”

Farmakoterapia to nie wszystko: Kompleksowe podejście do leczenia ARFID

Leczenie ARFID to proces, który wymaga zaangażowania wielu specjalistów. Ważne jest, aby pamiętać, że leki na ARFID to tylko jeden z elementów terapii.

Pytanie 4 (Maciej Roztocki): Czy leki są jedynym rozwiązaniem? Jak farmakoterapia łączy się z innymi metodami leczenia ARFID, takimi jak terapia behawioralna?

Odpowiedź lekarza: „Absolutnie nie! Leki są tylko jednym z elementów kompleksowego leczenia ARFID. Podstawą terapii jest terapia behawioralna, która pomaga dziecku przezwyciężyć lęk związany z jedzeniem i stopniowo wprowadzać nowe pokarmy do diety. Bardzo ważna jest również terapia rodzinna, która pomaga rodzicom zrozumieć ARFID i wspierać dziecko w procesie leczenia. W niektórych przypadkach konieczne jest również wsparcie psychologiczne, aby pomóc dziecku radzić sobie z emocjami związanymi z jedzeniem. W badaniu Naviaux z PubMed podkreślono skuteczność modelu częściowej hospitalizacji i terapii rodzinnej w leczeniu ARFID. Farmakoterapia może być pomocna w początkowym etapie leczenia, aby złagodzić objawy lęku i depresji, co ułatwia dziecku podjęcie terapii behawioralnej.”

Co po lekach? Długoterminowe efekty leczenia

Wielu rodziców zastanawia się, czy leczenie ARFID przynosi trwałe efekty. Jak wygląda przyszłość dziecka, które przeszło farmakoterapię?

Pytanie 5 (Maciej Roztocki): Jak wyglądają długoterminowe efekty farmakoterapii w ARFID? Czy leki pomagają trwale zmienić nawyki żywieniowe? Czy po odstawieniu leków problem nie wraca?

Odpowiedź lekarza: „Długoterminowy sukces w leczeniu ARFID zależy od wielu czynników. Celem terapii jest nauczenie dziecka zdrowych nawyków żywieniowych i radzenia sobie z lękiem związanym z jedzeniem. Farmakoterapia może być pomocna w początkowym etapie leczenia, aby złagodzić objawy i umożliwić dziecku podjęcie terapii behawioralnej. Jednak długoterminowy sukces zależy przede wszystkim od terapii i zmiany nawyków żywieniowych. Po odstawieniu leków ważne jest, aby kontynuować terapię behawioralną i regularnie monitorować stan zdrowia dziecka. W wielu przypadkach udaje się trwale zmienić nawyki żywieniowe i zapobiec nawrotom problemu. Kluczem do sukcesu jest wczesna interwencja, kompleksowe podejście do leczenia i zaangażowanie całej rodziny.”

ARFID i współistniejące zaburzenia: Na co zwrócić uwagę?

Często ARFID nie występuje samoistnie. Współistniejące zaburzenia mogą komplikować leczenie i wymagają szczególnej uwagi.

• ARFID a ADHD: Jak wspomniano wcześniej, badanie Pennell i wsp. z 2016 roku zwraca uwagę na ryzyko pogorszenia ARFID u dzieci leczonych stymulantami na ADHD. Leki te mogą hamować apetyt, co wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania.
• ARFID a zaburzenia lękowe i depresja: W takich przypadkach farmakoterapia może być szczególnie pomocna w złagodzeniu objawów lęku i depresji, co pośrednio wpływa na poprawę apetytu i chęci do jedzenia.

Podsumowanie: Istotne informacje dla rodziców

Podsumowując, zebraliśmy najważniejsze informacje dotyczące farmakoterapii w ARFID:

• Leki w ARFID mogą być pomocne, gdy inne metody leczenia nie przynoszą efektów lub gdy ARFID współistnieje z innymi zaburzeniami psychicznymi.
• Nie ma jednego „leku na ARFID„. Leki dobierane są indywidualnie, w zależności od objawów i problemów dziecka.
• Stosowane są leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, pobudzające apetyt oraz witaminy i suplementy.
• Farmakoterapia wiąże się z ryzykiem skutków ubocznych, dlatego ważne jest monitorowanie stanu zdrowia dziecka.
• Leki to tylko jeden z elementów kompleksowego leczenia ARFID. Podstawą terapii jest terapia behawioralna i terapia rodzinna.

Zapamiętaj! Rozmowa z lekarzem to podstawa

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Jeśli przypuszczasz, że Twoje dziecko cierpi na ARFID, porozmawiaj z lekarzem specjalizującym się w zaburzeniach odżywiania. Decyzja o farmakoterapii powinna być zawsze podejmowana indywidualnie, po dokładnej ocenie stanu zdrowia dziecka. Warto również dowiedzieć się, jak pomóc „niejadkowi”, gdy ARFID współistnieje ze spektrum autyzmu i ADHD.

Dbamy o wiarygodność naszych treści. Poniżej znajdują się publikacje, które były podstawą do stworzenia tego artykułu:

• „Management of ARFID (Avoidant Restrictive Food Intake Disorder) in a 12-year-old on a Paediatric Ward in a General Hospital: Use of Mirtazapine, Partial Hospitalisation Model and Family Based Therapy” – PubMed (2019).
• „Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists clinical practice guidelines for the treatment of eating disorders” – PubMed (2014).
• „Severe avoidant/restrictive food intake disorder and coexisting stimulant treated attention deficit hyperactivity disorder” – PubMed (2016).

Szczegóły dotyczące naszej Polityki Publikacji znajdziesz tutaj.