Kłótnie rodziców a dziecko: Jak chronić psychikę malucha?

Czy dom, w którym krzyki zagłuszają śmiech, może być bezpieczny? Historia małej Leny.

Wyobraźmy sobie 6-letnią Lenę. Lena mieszka w pięknym, kolorowym pokoju, ma mnóstwo zabawek i kochających dziadków. Jednak, gdy tylko przekracza próg salonu, jej radosny uśmiech gaśnie. W salonie, przy stole, gdzie zazwyczaj rodzina je razem śniadanie, zamiast spokojnych rozmów rozbrzmiewają podniesione głosy. Mama i tata znów się kłócą. O bałagan, o spóźnienie do pracy, o niedomknięte drzwi. Czasem padają ostre słowa, a trzaskanie drzwiami staje się codziennym rytuałem. Lena, siedząc w kącie, czuje, jak w jej małym brzuszku rośnie niepokój. Przestaje jeść, zamyka się w sobie. Wieczorami ma trudności z zaśnięciem, a w nocy budzą ją koszmary. W przedszkolu staje się wycofana, niechętnie bawi się z innymi dziećmi. Pani przedszkolanka zauważa jej lęki separacyjne – Lena panicznie boi się, że mama nie przyjdzie jej odebrać. Lena, jak wiele dzieci, staje się cichym świadkiem wojny dorosłych.

Dziecko jak barometr – odczuwa napięcie w powietrzu

Dzieci, niczym małe barometry, doskonale wyczuwają atmosferę w domu. Nawet, jeśli konflikty rodziców nie są skierowane bezpośrednio do nich, to napięcie w powietrzu staje się dla nich bardzo realne. Wyobraź sobie małą gąbkę, która chłonie wszystko, co ją otacza. Podobnie dziecko – nasiąka emocjami, tonem głosu, gestami. Może nie rozumieć, o co dokładnie się kłócicie, ale z pewnością odczuwa stres i dyskomfort. A stres, jak wiemy, ma negatywny wpływ na rozwój i samopoczucie dziecka.

Badanie opublikowane w Journal of Child Psychology and Psychiatry w 2018 roku, analizujące wpływ konfliktów między rodzicami na psychikę dziecka, potwierdza to, co intuicyjnie wiemy – dzieci, nawet w bardzo młodym wieku, są świadome napięć i reagują na nie stresem. Długotrwałe narażenie na takie sytuacje może prowadzić do poważnych problemów emocjonalnych i behawioralnych.

Jak kłótnie rodziców odciskają piętno na psychice dziecka?

Częste kłótnie w rodzinie mogą mieć naprawdę poważne konsekwencje dla psychiki dziecka. To, co dla nas, dorosłych, może być „tylko wymianą zdań”, dla dziecka jest źródłem ogromnego stresu i niepewności. Jakie piętno mogą wycisnąć konflikty rodziców?

• Lęk i poczucie zagrożenia: Dziecko zaczyna się bać o przyszłość rodziny. Pojawiają się pytania: Czy rodzice się rozstaną? Czy będziemy musieli się wyprowadzić? Czy będę miał/miała dwa domy? Ten lęk towarzyszy mu na co dzień, jak cień.
• Problemy emocjonalne: Smutek, płaczliwość, drażliwość, wybuchy złości. Dziecko nie potrafi poradzić sobie z nadmiarem negatywnych emocji i wyraża je w sposób, jaki potrafi – poprzez płacz, złość, a czasem nawet agresję.
• Trudności w relacjach z rówieśnikami: Dziecko może stać się agresywne wobec innych dzieci, wycofane i nieśmiałe. Kłótnie w domu zaburzają jego poczucie bezpieczeństwa i pewności siebie, co utrudnia nawiązywanie pozytywnych relacji.
• Problemy z koncentracją i nauką: Stres, związany z konfliktami rodziców, utrudnia skupienie się na lekcjach i zapamiętywanie nowych informacji. Dziecko, zamiast koncentrować się na zadaniach, jest pochłonięte myślami o tym, co dzieje się w domu.
• Zaburzenia snu: Bezsenność, koszmary. Lęk i niepokój, związane z sytuacją w domu, zakłócają spokojny sen dziecka.

Badanie PMC Parental Conflicts and Posttraumatic Stress of Children in High Conflict Divorce Families z 2022 roku, sugeruje, że dzieci z rodzin rozwodzących się i doświadczających silnych konfliktów są bardziej narażone na stres pourazowy. To ważne, aby pamiętać, że trauma dziecka nie zawsze musi być związana z ekstremalnymi wydarzeniami. Długotrwałe narażenie na kłótnie w rodzinie również może prowadzić do poważnych problemów.

Dlaczego mama z tatą się kłócą? Przyczyny konfliktów rodzicielskich.

Powody kłótni w rodzinie są różne i często złożone. Warto je zrozumieć, by móc skutecznie im zapobiegać. Co najczęściej zaprząta głowę rodzicom?

• Zmęczenie i stres: Szczególnie w pierwszych latach życia dziecka. Nowy członek rodziny to ogromna radość, ale też wyzwanie i ogromny wysiłek. Brak snu, nadmiar obowiązków i poczucie odpowiedzialności mogą prowadzić do frustracji i konfliktów.
• Różnice w poglądach na wychowanie: Inne oczekiwania wobec dziecka. Mama uważa, że dziecko powinno chodzić spać o 19:00, a tata, że o 21:00. Mama chce zapisać dziecko na zajęcia z baletu, a tata, na karate. Te różnice, jeśli nie zostaną omówione i uzgodnione, mogą prowadzić do sporów.
• Problemy finansowe: Brak pieniędzy to częsty powód sporów. Niestety, pieniądze są ważnym elementem życia rodzinnego i ich brak może generować napięcia i kłótnie.
• Brak wsparcia i zrozumienia ze strony partnera: Poczucie osamotnienia. Czasem wydaje nam się, że jesteśmy w tym wszystkim sami. Brak wsparcia ze strony partnera, brak zrozumienia dla naszych potrzeb i emocji, może prowadzić do poczucia frustracji i gniewu.
• Problemy w komunikacji: Trudności w wyrażaniu swoich potrzeb i oczekiwań. Często nie potrafimy rozmawiać ze sobą w sposób otwarty i szczery. Boimy się wyrazić swoje potrzeby, boimy się krytyki, boimy się odrzucenia. To prowadzi do konfliktów i nieporozumień.

Artykuł z Institute for Family Studies „How Parental Conflict Hurts Kids” podkreśla, że sposób, w jaki rodzice rozwiązują konflikty, ma kluczowe znaczenie dla dobrostanu dziecka. Konstruktywne rozwiązywanie problemów minimalizuje negatywne skutki. To znaczy, że nie chodzi o to, żeby unikać kłótni za wszelką cenę, ale o to, żeby umieć się kłócić w sposób, który nie krzywdzi dziecka.

Jak ugasić pożar, zanim spali cały dom? – Wskazówki dla rodziców.

Wiem, drogie mamy, że życie bywa trudne, a konflikty w rodzinie są nieuniknione. Ale pamiętajcie, że macie moc, by zmienić sytuację i stworzyć dla swojego dziecka bezpieczne i kochające środowisko. Jak ugasić pożar, zanim spali cały dom?

• Rozmawiajcie ze sobą: Znajdźcie czas na spokojną rozmowę, bez obecności dziecka. Wyłączcie telewizor, odłóżcie telefony i poświęćcie sobie nawzajem uwagę. Spróbujcie usłyszeć, co ma do powiedzenia druga osoba.
• Słuchajcie się nawzajem: Spróbujcie zrozumieć punkt widzenia partnera. Nie chodzi o to, żeby się zgadzać, ale o to, żeby spróbować zrozumieć, dlaczego druga osoba myśli i czuje tak, a nie inaczej.
• Szukajcie kompromisów: Nie zawsze musicie mieć rację. Czasem warto ustąpić, żeby zachować harmonię w związku i spokój w domu. Pamiętajcie, że najważniejsze jest dobro dziecka.
• Unikajcie kłótni w obecności dziecka: Nawet jeśli konflikt eskaluje, przenieście rozmowę w inne miejsce. Idźcie na spacer, zamknijcie się w sypialni, wyjdźcie do innego pokoju. Dziecko nie musi być świadkiem Waszych sporów.
• Przeproście dziecko, jeśli było świadkiem kłótni: Wyjaśnijcie, że to nie jego wina. Powiedzcie, że bardzo Wam przykro, że dziecko musiało to widzieć i słyszeć. Zapewnijcie, że bardzo je kochacie.
• Zadbajcie o siebie: Znajdźcie czas na odpoczynek i relaks. Pamiętajcie, że szczęśliwi rodzice to szczęśliwe dzieci. Jeśli Wy będziecie wypoczęte i zrelaksowane, będziecie miały więcej siły i cierpliwości, żeby radzić sobie z trudnościami. Jeżeli czujesz wyczerpanie to znak, że potrzebujesz chwili dla siebie.

Odwołując się do informacji z UNL Extension „The Influence of Interparental Conflict on Children” o tym, jak ważne jest, aby rodzice dbali o swoje zdrowie psychiczne i emocjonalne, aby móc skutecznie radzić sobie z konfliktami. Miejcie na uwadze, że wiele par boryka się z podobnymi problemami. Nie wstydźcie się szukać pomocy u specjalistów – terapeuty rodzinnego, psychologa, coacha.

Dom pełen ciepła, czyli jak budować bezpieczną przystań dla dziecka.

Budowanie bezpiecznego i kochającego domu to proces, który wymaga pracy i zaangażowania obojga rodziców. To codzienne dbanie o relacje, to umiejętność komunikacji, to gotowość do kompromisów. Miejcie na uwadze, że dzieci uczą się przez obserwację, dlatego warto dawać im dobry przykład. Dziecko, które widzi rodziców, którzy się kochają, szanują i potrafią rozwiązywać konflikty w sposób konstruktywny, ma większe szanse na to, by wyrosnąć na szczęśliwego i spełnionego człowieka. Twórzmy więc dla naszych dzieci domy pełne ciepła, miłości i bezpieczeństwa. To najlepszy prezent, jaki możemy im dać. Warto pamiętać, że dbanie o relacje partnerskie ma kluczowe znaczenie.

Zawsze dokładamy największych starań, by nasze treści były oparte na rzetelnych badaniach. Prezentujemy wykorzystane publikacje:

• „Annual Research Review: Interparental conflict and youth” – Journal of Child Psychology and Psychiatry (2018).
• „Parental Conflicts and Posttraumatic Stress of Children in High Conflict Divorce Families” – PMC (2022).
• „How Parental Conflict Hurts Kids” – Institute for Family Studies (2014).
• „The Influence of Interparental Conflict on Children” – UNL Extension

Dowiedz się więcej na temat naszej Polityki Publikacji

Informacja: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji medycznej lub psychologicznej. W przypadku problemów zdrowotnych lub emocjonalnych, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.