Alexytymia u rodziców: Dlaczego nie potrafię zrozumieć, co czuje moje dziecko?
Czy zdarzyło Ci się patrzeć na swoje dziecko i kompletnie nie rozumieć, co się z nim dzieje? Zupełnie nie wiedzieć, jak mu pomóc, bo jego emocje są dla Ciebie niczym obcy język? To uczucie bezradności, które przeszywa, gdy widzisz łzy w oczach swojej pociechy, a Ty nie potrafisz odgadnąć, co je wywołało… Być może dotyczy Cię coś, o czym mówi się coraz częściej – alexytymia. Szacuje się, że problem ten może dotyczyć nawet 10% populacji, a wśród rodziców dzieci z autyzmem – nawet więcej! To o tyle istotne, że według badania PMC z 2025 roku, alexytymia u rodziców wpływa na dynamikę rodziny, szczególnie w rodzinach z dziećmi z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Ale co to właściwie znaczy i jak wpływa na relacje z dzieckiem?
Kiedy uczucia stają się niewidzialne – czym jest alexytymia?
Czy kiedykolwiek próbowałaś złapać cień? Wydaje się być na wyciągnięcie ręki, a jednak znika, gdy tylko się zbliżysz. Podobnie jest z emocjami dla osoby z alexytymią. Są obecne, ale trudne do uchwycenia, nazwania i zrozumienia.
Definicja i objawy alexytymii
Co to znaczy „nie widzieć” uczuć? Alexytymia to trudność w rozpoznawaniu i nazywaniu emocji, zarówno u siebie, jak i u innych. Osoby dotknięte tym zjawiskiem często mają ograniczoną wyobraźnię i trudności w fantazjowaniu. Zamiast analizować subtelne niuanse uczuć, skłaniają się ku konkretnemu, logicznemu myśleniu.
Alexytymia a empatia – dwa różne światy
Jak brak rozpoznawania emocji wpływa na zdolność do wczuwania się w drugiego człowieka? Wyobraź sobie, że rozmawiasz z przyjacielem o jego problemach. Słyszysz słowa, ale nie widzisz w nich emocji. Trudno Ci zrozumieć jego ból, bo Ty sam nigdy go nie doświadczyłeś w ten sam sposób. Podobnie może czuć się dziecko, którego mama nie rozumie płaczu, bo „przecież nic się nie stało”.
Czy alexytymia to choroba?
Ważne jest, aby podkreślić, że alexytymia to raczej cecha osobowości lub trudność w przetwarzaniu emocji, która może (ale nie musi) wiązać się z innymi zaburzeniami. To nie wyrok, a raczej informacja, z którą można pracować.
Dziecko jak barometr – jak alexytymia rodzica wpływa na malucha?
Dzieci są niesamowicie wrażliwe na emocje swoich rodziców. Działają jak barometry, wyczuwając nawet najmniejsze zmiany w nastroju. Co się jednak dzieje, gdy ten „barometr” jest uszkodzony i nie potrafi prawidłowo odczytać emocji rodzica?
Dziecko w lustrze – kiedy rodzic nie odzwierciedla emocji
Jak brak odpowiedzi na emocje dziecka wpływa na jego rozwój emocjonalny i poczucie bezpieczeństwa? Wyobraź sobie, że dziecko przychodzi do Ciebie z radosną nowiną. Opowiada o swoim sukcesie, a Ty reagujesz obojętnie. Dziecko czuje się niezauważone, a jego radość gaśnie. Metafora pustego lustra – dziecko nie widzi w nim swoich uczuć, więc zaczyna w nie wątpić.
Czego Jaś się nie nauczy… – wpływ alexytymii rodzica na umiejętność nazywania emocji u dziecka
Dziecko uczy się rozpoznawania uczuć od rodzica. Jeśli rodzic ma z tym problem, dziecko również może mieć trudności. Badanie PMC z 2023 roku analizujące związek między alexytymią ojca a problemami behawioralnymi u dzieci wskazuje na istotną rolę ojca w rozwoju emocjonalnym dziecka. Jeśli tata ma problem z rozpoznawaniem własnych emocji, to syn lub córka mogą mieć problem z naśladowaniem jego reakcji emocjonalnych.
Kiedy miłość nie wystarcza – ukryte konsekwencje braku emocjonalnego zrozumienia
Dziecko może czuć się niezrozumiane, odrzucone, samotne, nawet jeśli rodzic bardzo je kocha i się o nie troszczy. To trochę tak, jakby mówić do kogoś w obcym języku. Możesz chcieć przekazać mu coś ważnego, ale bariera językowa to uniemożliwia.
Autyzm a alexytymia – podwójne wyzwanie
Omówienie specyfiki sytuacji, gdy zarówno dziecko, jak i rodzic mają trudności w rozpoznawaniu emocji. W takich przypadkach komunikacja staje się jeszcze trudniejsza. Potrzebne jest wsparcie specjalistów, aby pomóc zarówno dziecku, jak i rodzicowi w zrozumieniu swoich emocji. Warto pamiętać, że zaburzenia osobowości u nastolatków mogą dodatkowo komplikować relacje w rodzinie, dlatego tak ważne jest szukanie profesjonalnej pomocy.
Co zamiast etykietki? – praktyczne kroki dla rodziców z alexytymią
Zamiast przyklejać sobie etykietkę „nie potrafię”, spróbujmy podejść do tego jak do wyzwania, które można pokonać.
Samoświadomość – pierwszy krok do zmiany
Jak rozpoznać u siebie objawy alexytymii? Obserwacja własnych reakcji, konsultacja ze specjalistą (psychologiem, terapeutą) mogą pomóc w diagnozie. Warto zadać sobie pytania: Czy często czuję się zagubiony w swoich emocjach? Czy trudno mi zrozumieć, co czują inni?
Emocjonalny GPS – jak nauczyć się rozpoznawać emocje u dziecka?
Obserwacja mowy ciała, mimiki, tonu głosu. Korzystanie z pomocy – książki, gry edukacyjne, aplikacje do nauki emocji. Spróbuj tego: Kiedy widzisz, że Twoje dziecko jest smutne, zamiast od razu pytać „Co się stało?”, spróbuj nazwać jego emocje: „Widzę, że jesteś smutny. Czy coś Cię zmartwiło?”.
„Powiedz mi, co czujesz” – budowanie otwartej komunikacji z dzieckiem
Zachęcanie dziecka do nazywania swoich emocji, zadawanie pytań, aktywne słuchanie. Sugerujemy: Stwórz w domu atmosferę akceptacji dla wszystkich emocji. Pokaż dziecku, że ma prawo czuć smutek, złość, radość, strach. Często pomaga wsparcie emocji dziecka i akceptacja jego stanów.
Zrozumieć, to nie znaczy czuć to samo – empatia poznawcza
Wyjaśnienie, że nie musimy odczuwać tego samego, co dziecko, żeby je zrozumieć i mu pomóc. Ważne jest okazywanie wsparcia i akceptacji. Sprawdź: Czy potrafisz spojrzeć na sytuację z perspektywy swojego dziecka? Czy rozumiesz, dlaczego dane wydarzenie wywołało u niego takie emocje?
Kiedy potrzebna jest pomoc z zewnątrz?
Terapia rodzinna, indywidualna terapia dla rodzica. Wsparcie grupowe dla rodziców z dziećmi z trudnościami emocjonalnymi. Nie bój się prosić o pomoc. To oznaka siły, a nie słabości. Jeśli czujesz, że problem przerasta Twoje możliwości, poszukaj wsparcia. Może okazać się, że radzenie sobie z trudnymi emocjami jest łatwiejsze, niż myślisz.
Szczęśliwa rodzina, to nie idealna rodzina – liczy się staranie
Żadna rodzina nie jest idealna. Każda ma swoje problemy i wyzwania. Ważne jest, aby nie dążyć do nierealnego ideału, tylko skupić się na budowaniu silnej, kochającej relacji opartej na akceptacji i wzajemnym zrozumieniu.
Akceptacja własnych ograniczeń
Ważne, żeby nie obwiniać się za swoje trudności w rozpoznawaniu emocji. Alexytymia to nie powód do wstydu, tylko wyzwanie, z którym można pracować. Nie zapominaj, nie jesteś jedyną mamą, którą to przytłacza. Wielu rodziców mierzy się z podobnymi trudnościami.
Małe kroki, wielkie zmiany
Każda próba zrozumienia emocji dziecka, każda szczera rozmowa, to krok w dobrym kierunku. Nawet najmniejszy wysiłek ma znaczenie.
Siła relacji
Miłość, troska i akceptacja są fundamentem silnej relacji z dzieckiem, nawet jeśli czasem brakuje idealnego emocjonalnego porozumienia. To one budują więź, która przetrwa wszystkie burze.
Nasze treści bazują na sprawdzonych badaniach naukowych. Poniżej znajdziesz wykorzystane publikacje:
- „Associations Between Parental Alexithymia and Family Dynamics in Families of Children with Autism Spectrum Disorder and Typically Developing Children” – PMC (2025).
- „The Relationship between Paternal Alexithymia and Children’s Internalizing and Externalizing Behavioral Problems” – PMC (2023).
Zachęcamy również do zapoznania się z naszą Polityką Publikacji
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji.
