Cierpliwość, kreatywność i strategie sensoryczne w praktyce.
Znam historię małej Hani, która od zawsze była bardzo wybiórcza w jedzeniu. Jej dieta ograniczała się do kilku ulubionych produktów: chrupek kukurydzianych, białego pieczywa i gotowanego kurczaka. Mama Hani, pani Dobromiła, bardzo się martwiła, bo widziała, że córka nie dostarcza organizmowi wszystkich potrzebnych składników odżywczych. Zaczęła więc wprowadzać do diety Hani nowe produkty, często robiąc to pod presją czasu i w nerwowej atmosferze. „Musisz to zjeść, inaczej nie dostaniesz deseru!” – słyszała Hania niemal codziennie. Pani Dobromiła próbowała również nagradzać córkę za zjedzenie „zakazanego” produktu, co na krótką metę przynosiło efekty, ale w dłuższej perspektywie tylko pogarszało sytuację.
Kiedy „więcej” znaczy „mniej”: historia małej Igi i jej awersji do jedzenia
Rozumiem doskonale frustrację pani Dobromiły. Kiedy widzimy, że nasze dziecko je niewystarczająco lub niezdrowo, naturalną reakcją jest próba interwencji. Niestety, w przypadku ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder), czyli zaburzenia polegającego na unikaniu lub ograniczaniu spożywania pokarmów, takie działania często przynoszą odwrotny skutek. Spróbuj wyobrazić sobie, że chcesz nauczyć kota pływać. Im bardziej będziesz go do tego zmuszać, tym bardziej będzie się opierał i tym większy będzie jego strach przed wodą. Podobnie jest z dzieckiem z ARFID – im większa presja, tym większa niechęć do jedzenia.
Co poszło nie tak? Rozplątujemy węzeł niepowodzeń
Presja: Jak naciskanie na dziecko potęguje lęk i niechęć do jedzenia
Okazało się, że naciskanie na Hanię tylko pogorszyło jej lęk przed nowymi smakami i konsystencjami. Dzieci z ARFID często odczuwają bodźce sensoryczne (smak, zapach, konsystencja) intensywniej niż inne dzieci. Dla nich spróbowanie nowego produktu może być porównywalne do słuchania bardzo głośnej, nieprzyjemnej muzyki. Ignorowanie tych sensorycznych potrzeb i zmuszanie do jedzenia może prowadzić do jeszcze większego stresu i awersji.
Brak zrozumienia sensorycznych potrzeb: Dziecko z ARFID nie „wymyśla”, a naprawdę odczuwa bodźce (smak, zapach, konsystencja) intensywniej.
Zamiast postrzegać jedzenie jako coś przyjemnego i odżywczego, Hania zaczęła kojarzyć je z negatywnymi emocjami: stresem, lękiem i poczuciem winy. Miejmy na uwadze, że jedzenie powinno być źródłem przyjemności, a nie polem walki. Ważne jest, aby podejść do problemu wybiórczości pokarmowej z empatią i zrozumieniem, dając dziecku przestrzeń i czas na oswojenie się z nowymi smakami.
Traktowanie jedzenia jako „wroga”: Kiedy jedzenie staje się polem walki, traci swoją podstawową funkcję – odżywiania i przyjemności.
Dodatkowo, pani Dobromiła próbowała wprowadzać zbyt wiele nowych produktów naraz, co przytłoczyło system sensoryczny Hani. W rozszerzaniu diety dziecka z ARFID kluczowe jest stopniowe tempo i delikatne podejście.
Niewłaściwe tempo: Wprowadzanie zbyt wielu nowych produktów naraz przytłacza system sensoryczny dziecka.
Warto pamiętać, że każdy ma swoje tempo, a pośpiech w tej sytuacji może przynieść więcej szkody niż pożytku. Porównałabym to do uczenia się jazdy na rowerze – nikt nie zaczyna od razu od jazdy po górach. Najpierw potrzebne są małe kroki, ćwiczenia równowagi i poczucie bezpieczeństwa.
Jak ARFID splata się z innymi problemami: Autyzm, lęki i inne wyzwania
ARFID u dzieci często współwystępuje z innymi zaburzeniami, takimi jak autyzm, zaburzenia lękowe czy ADHD. Dzieci z autyzmem mogą mieć szczególnie silne preferencje sensoryczne, które wpływają na ich wybory żywieniowe. PubMed opublikował w 2019 roku badanie Dovey i wsp., w którym porównano dzieci z ARFID, autyzmem i wybiórczym jedzeniem. Wykazano, że dzieci z ARFID i autyzmem mają podobne trudności w zakresie jedzenia, zachowania i wrażliwości sensorycznej. Dzieci z ARFID miały większe problemy z reagowaniem na bodźce związane z jedzeniem, a dzieci z autyzmem – większą nadwrażliwość sensoryczną i trudności społeczne.
Warto podkreślić, że jeśli twoje dziecko ma zdiagnozowane inne zaburzenie, rozszerzanie diety ARFID może wymagać jeszcze bardziej indywidualnego i delikatnego podejścia. W takich przypadkach szczególnie ważna jest współpraca z zespołem specjalistów, którzy pomogą opracować kompleksowy plan działania.
Małe kroki do wielkich zmian: Twój plan działania
Cierpliwość to podstawa: Porównanie rozszerzania diety do sadzenia rośliny – wymaga czasu, troski i odpowiednich warunków.
Najważniejsze to uzbroić się w cierpliwość i pamiętać, że sukces nie przyjdzie od razu. Traktuj rozszerzanie diety swojego dziecka jak sadzenie rośliny – wymaga to czasu, troski i odpowiednich warunków. Nie spodziewaj się, że z dnia na dzień wyrośnie piękny kwiat. Potrzebne jest regularne podlewanie, nawożenie i dbanie o odpowiednie nasłonecznienie. Podobnie jest z jedzeniem – potrzebne jest regularne, stopniowe wprowadzanie nowych produktów i tworzenie pozytywnej atmosfery wokół posiłków.
Konsultacja ze specjalistą: Dietetyk, logopeda, terapeuta integracji sensorycznej – oni pomogą opracować indywidualny plan.
Kolejnym krokiem jest konsultacja ze specjalistą. Dietetyk pomoże ocenić, czy dieta dziecka jest odpowiednio zbilansowana i czy nie występują niedobory składników odżywczych. Logopeda może pomóc w przypadku problemów z gryzieniem i połykaniem. Terapeuta integracji sensorycznej może pomóc w oswojeniu się z różnymi teksturami i konsystencjami.
Sensoryczne zabawy z jedzeniem: Niech jedzenie stanie się materiałem do zabawy, a nie tylko czymś do zjedzenia (malowanie jogurtem, budowanie wieży z brokułów).
Staraj się, aby jedzenie stało się dla dziecka materiałem do zabawy, a nie tylko czymś, co musi zjeść. Możecie razem malować jogurtem po talerzu, budować wieże z brokułów lub tworzyć śmieszne buzie z warzyw na kanapce. Warto pamiętać, że dziecko sensoryczne potrzebuje szczególnego podejścia w kwestii jedzenia.
Food chaining – łańcuch smaków: Stopniowe wprowadzanie nowych produktów, bazując na tych, które dziecko akceptuje.
Wypróbuj metodę „food chaining”, czyli łańcucha smaków. Polega ona na stopniowym wprowadzaniu nowych produktów, bazując na tych, które dziecko już akceptuje. Na przykład, jeśli twoje dziecko lubi chrupki kukurydziane, możesz spróbować wprowadzić chrupiącą marchewkę, a następnie inne chrupiące warzywa.
Stopniowa ekspozycja: Oswajanie z nowym produktem poprzez kontakt wzrokowy, zapach, dotyk, aż do spróbowania.
Inną skuteczną metodą jest stopniowa ekspozycja. Polega ona na oswajaniu dziecka z nowym produktem poprzez kontakt wzrokowy, zapach, dotyk, aż w końcu dojdzie do spróbowania. Możesz zacząć od położenia nowego produktu na talerzu obok ulubionych potraw dziecka. Następnie możesz poprosić dziecko, aby powąchało nowy produkt lub dotknęło go palcem. W końcu, gdy dziecko będzie gotowe, możesz zaproponować mu spróbowanie małego kawałka.
Żadnych kar i nagród: Jedzenie ma być przyjemnością, a nie narzędziem manipulacji.
Pamiętaj, aby unikać kar i nagród związanych z jedzeniem. Jedzenie powinno być przyjemnością, a nie narzędziem manipulacji. Zamiast mówić: „Jeśli zjesz brokuła, dostaniesz czekoladkę”, spróbuj powiedzieć: „Brokuł jest bardzo zdrowy i doda ci siły do zabawy”.
Budowanie pozytywnych skojarzeń: Wspólne gotowanie, pikniki, rodzinne posiłki w miłej atmosferze.
Staraj się budować pozytywne skojarzenia z jedzeniem. Wspólnie gotujcie, organizujcie pikniki w parku lub jedzcie rodzinne posiłki w miłej atmosferze. Niech jedzenie kojarzy się z radością, zabawą i bliskością.
Techniki sensoryczne w praktyce: Odkrywamy świat smaków na nowo
Zabawy z teksturami: Masaż dłoni różnymi produktami (kasza, ryż, pianka), „ścieżka sensoryczna” z jedzenia.
Wykorzystaj zabawy z teksturami, aby pomóc dziecku oswoić się z różnymi konsystencjami. Możecie masować dłonie różnymi produktami, takimi jak kasza, ryż, pianka lub tworzyć „ścieżkę sensoryczną” z jedzenia, po której dziecko będzie mogło chodzić bosymi stopami.
Eksploracja zapachów: Wąchanie przypraw, ziół, owoców i warzyw z zamkniętymi oczami.
Zachęć dziecko do eksploracji zapachów. Możecie wąchać przyprawy, zioła, owoce i warzywa z zamkniętymi oczami lub tworzyć „perfumy” z naturalnych aromatów.
Odkrywanie smaków: Degustacja różnych rodzajów miodu, oliwy, octu.
Zorganizujcie degustację różnych smaków. Możecie spróbować różnych rodzajów miodu, oliwy, octu lub przygotować „ślepy test” – rozpoznawanie smaków z zawiązanymi oczami.
Kreatywność w kuchni: Przemycamy zdrowe składniki
Warzywa w przebraniu: Ukrywanie warzyw w sosach, zupach kremach, ciastach.
Wykorzystaj swoją kreatywność w kuchni, aby przemycić zdrowe składniki do diety dziecka. Możesz ukryć warzywa w sosach, zupach kremach, ciastach lub zrobić kolorowe kanapki w kształcie zwierząt.
Owoce w roli głównej: Desery owocowe, koktajle, smoothie.
Nie zapominaj o owocach! Możesz przygotowywać desery owocowe, koktajle, smoothie lub pieczone jabłka z cynamonem. Jeśli Twoje dziecko jest alergikiem, koniecznie sprawdź bezpieczne i pyszne przepisy dla alergika.
„Magiczne” posypki: Siemię lniane, pestki dyni, słonecznika – dodają wartości odżywczych i chrupkości.
Wykorzystaj „magiczne” posypki, takie jak siemię lniane, pestki dyni lub słonecznika, aby dodać wartości odżywczych i chrupkości do potraw.
Kiedy szukać profesjonalnej pomocy: Sygnały ostrzegawcze
Są sytuacje, w których konieczna jest profesjonalna pomoc. Jeśli zauważysz, że twoje dziecko traci na wadze, ogranicza dietę do bardzo wąskiej grupy produktów, odczuwa silny lęk przed jedzeniem, ma problemy z trawieniem lub izoluje się społecznie z powodu jedzenia, nie wahaj się skonsultować z lekarzem lub specjalistą.
Warto pamiętać, że intensywne, multidyscyplinarne leczenie przynosi korzyści dzieciom z ciężkimi zaburzeniami odżywiania, co potwierdza metaanaliza Sharp i wsp. z 2017 roku opublikowana w PubMed, która objęła 593 pacjentów.
Pamiętaj, że nie jesteś w tym sama!
Wiem, że mierzenie się z ARFID u dziecka może wydawać się samotną walką, ale nie jesteś osamotniona! Wielu rodziców przeżywa podobne trudności. Poszukaj pomocy, jeśli rozpoznajesz symptomy ARFID u swojego dziecka, wymieniaj się doświadczeniami, czerp inspirację i miej świadomość, że razem możecie zdziałać więcej.
Wiem, że to trudne, ale nie poddawaj się! Z cierpliwością, miłością i wsparciem specjalistów, twoje dziecko może pokonać swoje trudności z jedzeniem i cieszyć się pełnią życia. A jeśli Twoje dziecko zmaga się z brakiem apetytu, pamiętaj, że istnieją sposoby, by mu pomóc.
Z troską o Twoją wiedzę: źródła, które posłużyły do napisania tego artykułu.
- „ARFID-Strategies for Dietary Management in Children” – PubMed (2022).
- „A Functional Approach to Feeding Difficulties in Children” – PubMed (2019).
- „Avoidant-restrictive food intake disorder and autism: epidemiology, etiology, complications, treatment, and outcome” – PubMed (2023).
- „Eating behaviour, behavioural problems and sensory profiles of children with avoidant/restrictive food intake disorder (ARFID), autistic spectrum disorders or picky eating: Same or different?” – PubMed (2019).
- „A Systematic Review and Meta-Analysis of Intensive Multidisciplinary Intervention for Pediatric Feeding Disorders: How Standard Is the Standard of Care?” – PubMed (2017).
Zachęcamy również do zapoznania się z naszą Polityki Publikacji
Zastrzeżenie: Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. W razie pytań dotyczących zdrowia Twojego dziecka, zawsze skonsultuj się z lekarzem.
