Jak rozmawiać z nastolatkiem o problemach w szkole?

Ach, te nastolatki! Ile razy słyszałam od znajomych: „Weronika, boję się, że w ogóle nie rozumiem swojego dziecka. Mówimy jakby w różnych językach!”. Powiem Wam szczerze, nie raz sama tak czułam, patrząc na moją Nelę, która z małej dziewczynki z kucykami przeobraziła się w młodą damę z własnymi poglądami i… tajemnicami. Czy kiedykolwiek zastanawiałaś się, dlaczego tak się dzieje? Dlaczego rozmowa z nastolatkiem o szkole, zamiast być wsparciem, staje się polem bitwy? No właśnie, o tym dzisiaj pogadamy! Bo przecież komunikacja z nastolatkiem to wyzwanie, które przyprawia wielu rodziców o bezsenność.

Gdy szkolne problemy nastolatków stają się murem między Wami – dlaczego tak się dzieje?

To, co kiedyś wydawało się proste, nagle urasta do rangi nierozwiązywalnego problemu. Zamiast otwartej rozmowy, mamy wymijające odpowiedzi i trzaskanie drzwiami. Dlaczego tak się dzieje? Przyczyn jest kilka, a każda z nich jest ważna.

• Burza hormonów i huśtawka emocji: Pamiętasz swój własny okres dojrzewania? Ja pamiętam go jak przez mgłę! To czas intensywnych zmian, zarówno fizycznych, jak i emocjonalnych. Nastolatek uczy się radzić sobie z nowymi uczuciami, często w sposób, który nam, dorosłym, wydaje się irracjonalny. To jak jazda rollercoasterem – raz góra, raz dół, a Ty próbujesz zapiąć pasy bezpieczeństwa.
• Potrzeba autonomii i niezależności: „Mamo, tato, ja już wiem wszystko najlepiej!” – brzmi znajomo? Mój syn, Janek, w pewnym momencie zaczął traktować mnie jak Google – pytał o wszystko, ale moich rad już nie słuchał. Nastolatek dąży do niezależności, a kontrolowanie go w szkole może być odczytywane jako brak zaufania i ograniczenie wolności.
• Presja rówieśnicza i social media: Świat nastolatka to nie tylko dom i szkoła, ale przede wszystkim grupa rówieśnicza i media społecznościowe. To tam szukają akceptacji i potwierdzenia swojej wartości. Problemy w szkole mogą wpływać na ich pozycję w grupie i samoocenę. Dzisiaj lajki i komentarze są ważniejsze niż piątka z matmy!
• Brak zaufania i obawa przed oceną: Nastolatek może obawiać się, że opowiedzenie o problemach w szkole spotka się z krytyką, karą lub brakiem zrozumienia. „Znowu zawaliłeś test? Powinieneś się bardziej uczyć!” – takie reakcje zamykają dialog. Pamiętaj, Twoje słowa mają moc – mogą budować albo burzyć.
• Wpływ trudności językowych i emocjonalnych: Badanie Pathways From Preschool Language Difficulties to School-Age Internalizing Problems wskazuje, że trudności językowe w wieku przedszkolnym mogą prowadzić do problemów emocjonalnych w wieku szkolnym. Badanie to, oparte na próbie 928 dzieci z norweskiego badania MoBa, wykazało, że trudności w rozumieniu języka semantycznego (znaczenia słów) przewidywały zmiany w problemach internalizacyjnych, takich jak wycofanie i niepokój. Co więcej, ścieżki między trudnościami językowymi a problemami internalizacyjnymi były identyfikowane przez zaangażowanie społeczne i regulację emocji. Wyniki te sugerują, że interwencje w grupach dzieci z trudnościami językowymi mogą być ukierunkowane na wsparcie zaangażowania społeczne i regulacji emocji, aby zapobiec rozwojowi problemów internalizacyjnych. Dzieci, które mają trudności z wyrażaniem swoich emocji słowami, mogą czuć się sfrustrowane i wycofane, co utrudnia im radzenie sobie z trudnościami w szkole.
• Nadmierny czas spędzany przed ekranem: Badanie Association between screen time and developmental and behavioral problems among children in the United States przeprowadzone na 101 350 dzieciach w Stanach Zjednoczonych, wykazało, że nadmierny czas spędzany przed ekranem jest powiązany z problemami behawioralnymi i rozwojowymi. Długie godziny spędzone przed komputerem czy telefonem mogą wpływać na koncentrację, sen i ogólne samopoczucie, co przekłada się na problemy w szkole.

Jak otworzyć drzwi do rozmowy? Konkretne strategie, które naprawdę działają

No dobrze, wiemy już, dlaczego jest trudno. Ale jak to zmienić? Jak sprawić, żeby rozmowa z nastolatkiem o szkole nie była walką, tylko wsparciem? Mam dla Ciebie kilka sprawdzonych sposobów, które sama przetestowałam na moich dzieciach.

• Aktywne słuchanie, czyli sztuka bycia „anteną”: Zamiast od razu oceniać i dawać rady, spróbuj naprawdę usłyszeć, co Twoje dziecko ma do powiedzenia. Zadawaj pytania otwarte („Co się stało? Jak się z tym czujesz?”), okazuj empatię („Rozumiem, że jest Ci ciężko”), unikaj przerywania i krytyki. To jakbyś nastawiła antenę na właściwą częstotliwość – dopiero wtedy usłyszysz, co naprawdę gra w duszy Twojego dziecka.
• Stwórz bezpieczną przestrzeń do rozmowy: Wybierz odpowiedni moment i miejsce. Unikaj rozmów przy innych osobach, w nerwowej atmosferze lub gdy jesteście oboje zmęczeni. Może wspólny spacer z psem, gotowanie obiadu albo wieczorne pogaduchy w łóżku? To czas, kiedy możecie być tylko Wy i nikt Wam nie przeszkadza.
• Zrozumienie zamiast oceniania: Pamiętaj, że problemy w szkole to nie zawsze lenistwo czy brak ambicji. Przyczyny mogą być różne: trudności w nauce, konflikty z rówieśnikami, presja ze strony nauczycieli, problemy emocjonalne. Spróbuj zrozumieć, co stoi za problemem, zanim zaczniesz oceniać. To jak rozwiązywanie zagadki – musisz zebrać wszystkie elementy, żeby zobaczyć cały obraz.
• Wspólne szukanie rozwiązań: Zamiast mówić „Powinieneś… Musisz…”, zapytaj „Jak możemy to rozwiązać? Jak mogę Ci pomóc?”. Wspólnie opracujcie plan działania, który będzie uwzględniał potrzeby i możliwości Twojego dziecka. Pamiętaj, że razem jesteście silniejsi!
• Okazywanie wsparcia i akceptacji: Niezależnie od wyników w szkole, pokaż swojemu dziecku, że je kochasz i akceptujesz. Pamiętaj, że jego wartość nie zależy od ocen. Chwal za wysiłek, starania i postępy, a nie tylko za końcowy wynik. To jak podlewanie roślinki – Twoja miłość i akceptacja sprawią, że rozkwitnie.
• 💡 Bądź przykładem: Otwarcie mów o swoich własnych problemach i sposobach radzenia sobie z nimi. Pokaż, że proszenie o pomoc to nie wstyd, a siła. Opowiedz, jak Ty radziłaś sobie z trudnościami w szkole, co Ci pomagało, a co przeszkadzało. To zbliża!
• 💡 Słuchaj, co mówi „język ciała”: Czasem nastolatek nie potrafi wyrazić swoich emocji słowami. Zwracaj uwagę na jego mowę ciała, ton głosu i zachowanie. Może jest smutny, przygnębiony, rozdrażniony? To sygnał, że coś się dzieje. To jak czytanie między wierszami – musisz być uważna na subtelne sygnały.
• Kiedy szukać pomocy z zewnątrz? Jeśli czujesz, że problem przerasta Twoje możliwości, nie wahaj się szukać pomocy u specjalisty: psychologa, pedagoga, terapeuty. Czasem obiektywna perspektywa i profesjonalne wsparcie są niezbędne. Badanie Barriers of mental health treatment utilization among first-year college students z PubMed wskazuje, że studenci często wahają się przed szukaniem pomocy w przypadku problemów emocjonalnych, a bariery tkwią w nastawieniu, a nie w dostępie do usług. Warto o tym pamiętać i przełamywać te bariery, bo czasem potrzebujemy kogoś, kto pomoże nam spojrzeć na problem z innej strony.
• 💡 Ograniczenie czasu spędzanego przed ekranem: Ustalcie wspólnie zasady dotyczące korzystania z urządzeń elektronicznych. Pamiętaj, że to, co robimy, ma wpływ na nasze samopoczucie i relacje z innymi.

Pamiętaj, że ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. Jeśli masz obawy dotyczące zdrowia swojego dziecka, skonsultuj się z lekarzem lub psychologiem.

Czy to zawsze musi być takie trudne? Pamiętaj!

Rozmowa z nastolatkiem o problemach w szkole to wyzwanie, ale też szansa na zbudowanie silnej więzi i wzajemnego zaufania. Pamiętaj, że Twoje dziecko potrzebuje przede wszystkim Twojego wsparcia, akceptacji i zrozumienia. Bądź cierpliwa, otwarta i gotowa do słuchania. A przede wszystkim – wierz w swoje dziecko! Bo przecież każdy z nas ma w sobie potencjał, żeby pokonywać trudności i osiągać sukcesy. I pamiętaj, nie jesteś sama w swoich troskach. Wiele z nas, mam, boryka się z podobnymi problemami. Wspierajmy się nawzajem i dzielmy się doświadczeniami! Razem możemy więcej!

Może zainteresuje Cię artykuł o tym, jak ważna jest prywatność nastolatka i jak budować zaufanie, nie mury?

Zachęcamy również do przeczytania o tym, jak pomóc dziecku, które doświadcza samotności w sieci.

Warto pamiętać, że rozmowa o wartościach religijnych i politycznych jest bardzo ważna.

Dokładamy wszelkich starań, aby nasze teksty opierały się na wiarygodnych badaniach. Poniżej prezentujemy wykorzystane publikacje:

• „Barriers of mental health treatment utilization among first-year college students: First cross-national results from the WHO World Mental Health International College Student Initiative” – PubMed (2019).
• „Pathways From Preschool Language Difficulties to School-Age Internalizing Problems” – PubMed (2022).
• „Association between screen time and developmental and behavioral problems among children in the United States: evidence from 2018 to 2020 NSCH” – PubMed (2023).

Zapraszamy również do zapoznania się z naszą Polityką Publikacji