Odruch szermierza u noworodka: Kiedy norma, a kiedy alarm?

Odruch szermierza – co to takiego i czy powinien Cię niepokoić?

Witaj Mamo! Patrzysz na swojego noworodka i nagle widzisz, że układa się w specyficzny sposób – główka skręcona w jedną stronę, a po tej samej stronie rączka i nóżka wyprostowane. Może to wyglądać jak pozycja szermierza, dlatego też ten odruch nazywamy właśnie „odruchem szermierza”. Spokojnie, zanim zaczniesz się martwić, przeczytaj ten artykuł. Postaram się rozwiać Twoje wątpliwości i podpowiedzieć, kiedy asymetryczny odruch toniczny szyi (AOTS) jest normą, a kiedy warto skonsultować się ze specjalistą.

Skąd wiem, że mój maluszek to robi? Jak wygląda asymetryczny odruch toniczny szyi?

Asymetryczny odruch toniczny szyi, czyli właśnie ten „odruch szermierza”, objawia się tym, że gdy główka dziecka skręca się w jedną stronę, po tej samej stronie wyprostowuje się rączka i nóżka, a po przeciwnej stronie kończyny się zginają. Wygląda to tak, jakby maluszek szykował się do pojedynku na szpady! Ten odruch pojawia się już od urodzenia i zazwyczaj zanika około 4-6 miesiąca życia. Pamiętaj, że każde dziecko jest inne i ten czas może się nieco różnić.

„Pamiętam, jak Lena zawsze układała się w łóżeczku z główką obróconą w prawo i prawą rączką wyciągniętą. Na początku się martwiłam, ale pediatra uspokoił, że to normalny odruch” – wspomina mama Leny, Marta. Wiele mam dzieli podobne obawy, ale w większości przypadków nie ma powodów do niepokoju.

AOTS – norma czy powód do zmartwień? Spojrzenie eksperta

Zastanawiasz się pewnie, kiedy ten odruch jest po prostu fizjologiczną reakcją, a kiedy powinien wzbudzić Twój niepokój. Otóż, AOTS jest normalny, gdy nie jest obligatoryjny. Co to znaczy? Dziecko powinno być w stanie swobodnie poruszać główką i kończynami w obie strony. Jeśli zauważysz, że maluszek preferuje tylko jedną stronę, ma trudności z obracaniem główki w drugą stronę lub jego ruchy są ograniczone, wtedy warto skonsultować się z fizjoterapeutą lub lekarzem.

Ważne jest, aby obserwować, czy odruch jest symetryczny, to znaczy, czy występuje po obu stronach ciała. Nie martw się, jeśli raz widzisz go po jednej, a raz po drugiej stronie – to zupełnie normalne. Problem pojawia się, gdy dziecko stale układa się tylko w jednej pozycji, a próby zmiany tego ułożenia sprawiają mu wyraźny dyskomfort.

Badanie Marinelli PV z 1983 roku opublikowane w PubMed podkreśla, że asymetryczny odruch toniczny szyi jest łatwo wywoływany u noworodków i nie powinien być traktowany jako patologiczny, chyba że jest obligatoryjny. Czyli – obserwuj, ale nie panikuj!

Czy pozycja główki ma znaczenie? Jak AOTS wpływa na rozwój dziecka?

Pozycja główki Twojego dziecka ma ogromny wpływ na jego postawę i ruchy. Asymetryczny odruch toniczny szyi może wpływać na rozwój koordynacji wzrokowo-ruchowej, umiejętności sięgania i chwytania. Wyobraź sobie, że maluszek ciągle układa się w jednej pozycji – może to utrudniać mu poznawanie świata z różnych perspektyw i rozwijać symetrycznie.

⚡ Praktyczna wskazówka: Zachęcaj do symetrycznej zabawy i aktywności. Układaj zabawki po obu stronach dziecka, tak aby musiało obracać główkę w obie strony. Podczas karmienia piersią lub butelką zmieniaj strony, aby stymulować rozwój mięśni szyi po obu stronach. Staraj się jak najczęściej kłaść dziecko na brzuszku (oczywiście pod Twoim nadzorem), co wzmacnia mięśnie karku i pomaga w kontroli głowy. Warto pamiętać o tym, kiedy niemowlę trzyma główkę, ponieważ to kolejny ważny etap w jego rozwoju.

Badanie van Kranen-Mastenbroek VH i in. z 1997 roku, analizowało wpływ pozycji głowy i jej zmiany na spontaniczną postawę ciała i ruchliwość u noworodków donoszonych. Wyniki tego badania pomagają zrozumieć, jak ważne jest zapewnienie dziecku różnorodnych pozycji i stymulacji ruchowej, aby wspierać jego harmonijny rozwój.

Asymetria u niemowląt – kiedy zapala się czerwona lampka?

Wiele mam zauważa, że ich niemowlęta mają preferowaną stronę ułożenia. To częste zjawisko, ale warto mieć je na oku. Asymetryczny odruch toniczny szyi (AOTS) może być związany z asymetrią ułożeniową główki i ciała. Jeśli zauważysz, że Twoje dziecko stale układa się w jednej pozycji, ma spłaszczoną główkę z jednej strony (plagiocefalia) lub preferuje obracanie główki tylko w jedną stronę, skonsultuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Badanie Stücker R z 2009 roku sugeruje, że typowa asymetria u niemowląt jest rozpoznawana 2-4 tygodnie po urodzeniu i może prowadzić do jednostronnego spłaszczenia potylicy i skrócenia mięśni szyi. Wczesna interwencja, taka jak odpowiednie pozycjonowanie i ćwiczenia, może pomóc w zapobieganiu dalszym problemom.

⚡ Kiedy asymetria wymaga interwencji specjalisty? Gdy zauważysz:

• Stałe preferowanie jednej strony
• Ograniczenie ruchomości głowy
• Spłaszczenie główki z jednej strony
• Asymetrię w napięciu mięśniowym

⚡ Przykłady ćwiczeń i zabaw wspierających symetryczny rozwój:

• Układanie dziecka na brzuszku z zabawkami po obu stronach
• Zabawy w obracanie główki do dźwięku lub światła
• Noszenie dziecka w chuście lub nosidle w różnych pozycjach

Co robić, gdy AOTS nie znika? Ćwiczenia i zabawy wspierające integrację odruchu

Jeśli AOTS utrzymuje się dłużej niż 6 miesięcy, warto podjąć działania wspierające jego integrację. Istnieje wiele prostych ćwiczeń, które możesz wykonywać w domu, aby pomóc swojemu maluszkowi. Pamiętaj, żeby zawsze konsultować się z fizjoterapeutą, który dobierze odpowiednie ćwiczenia do indywidualnych potrzeb Twojego dziecka.

⚡ Przykładowe ćwiczenia:

• Delikatne rozciąganie mięśni szyi
• Stymulowanie obracania główki w obie strony za pomocą zabawek
• Masaż mięśni karku

⚡ Zabawy stymulujące symetryczny rozwój i kontrolę głowy:

• Zabawa w „A kuku” z zasłanianiem twarzy raz z jednej, raz z drugiej strony
• Używanie karuzeli nad łóżeczkiem, która zachęca do wodzenia wzrokiem i obracania główki
• Układanie dziecka na macie edukacyjnej z różnymi zabawkami po obu stronach

⚡ Kiedy iść do fizjoterapeuty? Sygnały, że potrzebna jest profesjonalna pomoc:

• Utrzymywanie się AOTS po 6 miesiącu życia
• Preferowanie jednej strony i trudności z obracaniem główki w drugą stronę
• Asymetria w napięciu mięśniowym
• Opóźnienie w rozwoju motorycznym

„U nas pomogły ćwiczenia z fizjoterapeutą, które pokazała nam na wizycie kontrolnej. Igor zaczął chętniej przekręcać główkę w obie strony” – mówi mama Igora, Dominika. Miej na uwadze, że wczesna interwencja to klucz do sukcesu!

AOTS a wcześniactwo – czy coś nas powinno bardziej zaniepokoić?

U wcześniaków rozwój odruchów może przebiegać nieco inaczej niż u dzieci urodzonych o czasie. Jeśli Twoje dziecko urodziło się przedwcześnie, asymetryczny odruch toniczny szyi może być bardziej wyraźny i utrzymywać się dłużej. Warto skonsultować się z fizjoterapeutą specjalizującym się w pracy z wcześniakami, aby monitorować rozwój dziecka i w razie potrzeby wprowadzić odpowiednie ćwiczenia. Więcej o tym, jak wspierać neurorozwój wcześniaka dowiesz się z naszego artykułu.

⚡ Specyfika AOTS u wcześniaków i jak monitorować jego rozwój:

• Regularne wizyty u fizjoterapeuty
• Obserwacja symetrii ruchów
• Stymulacja do obracania główki w obie strony

⚡ Wskazówki dotyczące opieki i stymulacji wcześniaków z uwzględnieniem AOTS:

• Zapewnienie odpowiedniej pozycji podczas snu i zabawy
• Delikatne masaże i ćwiczenia
• Stymulacja wzrokowa i słuchowa

„U Kacpra, który urodził się w 32. tygodniu, odruch szermierza był bardzo wyraźny i utrzymywał się dłużej. Fizjoterapeutka uspokoiła, że to normalne, ale ważne, żebyśmy regularnie ćwiczyli i stymulowali go do obracania główki w obie strony” – dzieli się swoim doświadczeniem mama Kacpra, Sylwia.

Odruchy toniczne u dorosłych? Czy AOTS może wrócić?

Zapewne zastanawiasz się, czy odruchy toniczne, takie jak AOTS, mogą pojawić się u dorosłych. Chociaż odruch toniczny szyi integruje się w niemowlęctwie, jego elementy mogą być nadal obecne u dorosłych. Badanie Bruijn SM i in. z 2013 roku opublikowane w PubMed badało, czy efekty symetrycznego i asymetrycznego tonicznego odruchu szyi są nadal widoczne u zdrowych dorosłych. Badanie wykazało, że u niektórych osób odruchy te mogą być subtelnie obecne, szczególnie w sytuacjach stresowych lub wymagających dużego skupienia.

⚡ Jakie sytuacje mogą wywołać ponowne pojawienie się odruchu i czy jest to powód do obaw? Zazwyczaj nie jest to powód do obaw, chyba że powoduje dyskomfort lub ograniczenia w funkcjonowaniu. W takich przypadkach warto skonsultować się z fizjoterapeutą lub neurologiem.

Podsumowanie – spokojna głowa to podstawa

Pamiętaj, że większość odruchów, w tym asymetryczny odruch toniczny szyi, to naturalny etap rozwoju Twojego dziecka. Obserwuj, reaguj i w razie wątpliwości – konsultuj się ze specjalistami. Wiem, że wychowanie dziecka potrafi niejednej mamie napsuć nerwów, ale pamiętaj – nie jesteś sama! Jeśli coś Cię niepokoi, zawsze warto porozmawiać z pediatrą lub fizjoterapeutą. Oni najlepiej ocenią sytuację i doradzą, co robić dalej.

Jeśli interesują Cię inne odruchy noworodka, koniecznie sprawdź nasz artykuł na ten temat.

Nasze treści bazują na sprawdzonych badaniach naukowych. Poniżej znajdziesz wykorzystane publikacje, na których opieraliśmy artykuł:

• „Are effects of the symmetric and asymmetric tonic neck reflexes still visible in healthy adults?” – PubMed (2013).
• „The asymmetric tonic neck reflex. Its presence and significance in the newborn.” – PubMed (1983).
• „[Plagiocephaly associated with infant asymmetry].” – PubMed (2009).
• „The influence of head position and head position change on spontaneous body posture and motility in full-term AGA and SGA newborn infants.” – PubMed (1997).
• „Sex differences in high-risk premature infants’ asymmetric movement development.” – PubMed (2005).

Głęboko cenimy rzetelność naszych informacji, dlatego pod tym adresem możesz dowiedzieć się więcej o naszej polityce publikacji

Informacja: Informacje zawarte w tym artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępują profesjonalnej konsultacji medycznej. W razie jakichkolwiek wątpliwości dotyczących zdrowia Twojego dziecka, skonsultuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą.