Skrzynia wspomnień – dar czy obciążenie? Czyli o odzyskanych wspomnieniach
Porozmawiamy dzisiaj o odzyskanych wspomnieniach, a konkretnie o tych związanych z traumatycznymi wydarzeniami, na przykład molestowaniem w dzieciństwie. To temat delikatny, wiem, ale ważny, zwłaszcza dla nas – mam i przyszłych mam. Bo czy jest coś ważniejszego niż bezpieczeństwo naszych dzieci i nas samych? Zastanawiamy się, czy takie wspomnienia są prawdziwe, czy może to tylko wytwór naszej wyobraźni, a może sugestia terapeuty? To trudne pytania i nie ma na nie łatwych odpowiedzi.
Jak to się dzieje, że nagle coś sobie przypominamy? Mechanizmy pamięci w odzyskiwaniu wspomnień
Mechanizmy pamięci są naprawdę fascynujące i skomplikowane. Czasem traumatyczne wydarzenie może być tak silne, że nasz umysł niejako „wyłącza” do niego dostęp, aby nas chronić. To tak, jakby mózg zakładał kłódkę na drzwi do pokoju, w którym to wspomnienie siedzi skulone. Taki mechanizm obronny nazywamy amnezją dysocjacyjną. Chu i inni w 1999 roku przeprowadzili badanie, analizując związek między traumami z dzieciństwa a objawami dysocjacyjnymi. W badaniu wzięło udział 90 kobiet przyjętych na oddział specjalizujący się w leczeniu zaburzeń związanych z traumą. Okazało się, że doświadczenia nadużyć, szczególnie te chroniczne, zaczynające się we wczesnym dzieciństwie, wiążą się z wysokim poziomem dysocjacji, w tym z amnezją dotyczącą tych wspomnień. Czy kiedykolwiek czułyście, że jakiś fragment Waszego życia jest jakby „wymazany”? To może być właśnie ten mechanizm.
„Wojny pamięci” – czyli o sporze dotyczącym wiarygodności odzyskanych wspomnień i potencjalnych fałszywych wspomnień
Niestety, temat odzyskanych wspomnień jest pełen kontrowersji. Dlaczego? Bo trudno jednoznacznie stwierdzić, czy to, co pamiętamy, jest prawdą, czy fałszem. To tak, jakby próbować odróżnić echo od prawdziwego głosu. Ulatowska i Sawicka w swoim przeglądzie badań z 2017 roku zauważają, że trwa spór między klinicystami, naukowcami i prawnikami o wiarygodność tych wspomnień, zwłaszcza tych odzyskanych w wyniku specyficznych technik terapeutycznych lub przy użyciu poradników. Te spory nazywane są „wojnami pamięci”. Czy to możliwe, że sami „tworzymy” te wspomnienia pod wpływem sugestii? Czy nasz mózg potrafi płatać nam figle, podsuwając fałszywe obrazy?
Psychoterapia – pomoc w odzyskiwaniu wspomnień czy…? Czy sugestia terapeuty może zafałszować wspomnienia?
Często odzyskane wspomnienia pojawiają się w trakcie terapii. I tu pojawia się kolejna kontrowersja. Czy to oznacza, że terapeuta może „zasugerować” nam fałszywe wspomnienia? Badanie Dodier i in. z 2019 roku przeprowadzone we Francji, na grupie 1312 uczestników, w tym 551 osób korzystających z terapii, pokazało, że omawianie możliwości wypartych wspomnień z terapeutami było powiązane z raportami o odzyskaniu wspomnień nadużyć. Aż 6% osób w terapii odzyskało wspomnienia nadużyć, o których wcześniej nie wiedziały. Z drugiej strony, Chu i in. w swoim badaniu z 1999 roku sugerują, że psychoterapia zazwyczaj nie jest związana z odzyskiwaniem wspomnień i że niezależne potwierdzenie odzyskanych wspomnień nadużyć jest często obecne. To skomplikowane, prawda? Jedno jest pewne – wybór terapeuty to bardzo ważna sprawa.
Kiedy przeszłość wraca – co może wywołać odzyskiwanie wspomnień traumatycznych?
Czasem wystarczy jeden zapach, jedno zdjęcie, jedna rozmowa, a lawina wspomnień rusza. Herman i Harvey w 1997 roku analizowali przypadki dorosłych pacjentów psychiatrycznych, którzy zgłaszali wspomnienia traum z dzieciństwa. Okazało się, że częstymi wyzwalaczami odzyskiwania wspomnień były idiosynkratyczne przypomnienia specyficzne dla traumy oraz niedawne kryzysy życiowe. To tak, jakby mózg czekał na odpowiedni moment, żeby otworzyć ten zapomniany pokój. Pamiętam, jak po śmierci babci znalazłam jej stary sweter i nagle przypomniałam sobie wszystkie chwile, kiedy mnie nim otulała. Czy coś w Twoim życiu ostatnio wywołało lawinę wspomnień?
Jak odróżnić prawdziwe wspomnienie od fałszywego? To jedno z kluczowych pytań dotyczących odzyskanych wspomnień.
To pytanie za milion dolarów! Niestety, nie ma jednej, prostej odpowiedzi. To tak, jakby próbować odróżnić sen od jawy. Ważne jest, aby skonsultować się z doświadczonym terapeutą, który pomoże nam zinterpretować nasze wspomnienia i odróżnić je od fantazji lub sugestii. Brewin w swoim teoretycznym opracowaniu z 2012 roku podkreśla, że wysoki poziom emocji podczas kodowania lub przypominania sobie wydarzeń może zakłócać tworzenie spójnych narracyjnych wspomnień. Miejcie na uwadze, że terapeuta to przewodnik, a nie sędzia.
Czy powinnyśmy bać się odzyskiwania wspomnień? Czy odzyskiwanie wspomnień traumatycznych jest bezpieczne?
Odzyskiwanie wspomnień może być trudnym i bolesnym procesem, ale może też być szansą na uzdrowienie i odzyskanie kontroli nad swoim życiem. To tak, jakby posprzątać wreszcie ten zagracony pokój w głowie. Jeśli czujesz, że ten temat Cię dotyczy, porozmawiaj z zaufaną osobą lub poszukaj profesjonalnej pomocy. Nie bój się szukać wsparcia!
Pamiętaj, że ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące swojego zdrowia psychicznego, skonsultuj się z lekarzem lub psychoterapeutą.
Czy kiedykolwiek zastanawiałaś się, jak bardzo przeszłość wpływa na Twoją teraźniejszość? Myślę, że warto czasem się nad tym zastanowić.
Dbamy o rzetelność naszych treści. Poniżej znajdują się badania, które były podstawą do stworzenia tego artykułu:
- „Reports of recovered memories of childhood abuse in therapy in France.” – PubMed (2019).
- „Recovered memories in clinical practice – a research review.” – PubMed (2017).
- „Memories of childhood abuse: dissociation, amnesia, and corroboration.” – PubMed (1999).
Zachęcamy również do zapoznania się z naszą Polityki Publikacji
