„Mój Maluszek Rozwija Się… Czy Na Pewno Tak, Jak Powinien?” – Czyli o kamieniach milowych rozwoju
Wyobraź sobie, że śledzenie rozwoju dziecka to jak prowadzenie ogrodu. Każda roślinka, czyli każda umiejętność, rozwija się w swoim tempie. Niektóre szybciej wypuszczają pąki, inne potrzebują więcej czasu, słońca i troski. Czasem jednak zauważamy, że coś w naszym ogrodzie rośnie wolniej niż powinno, a wtedy warto przyjrzeć się temu bliżej. Śledzenie rozwoju maluszka jest ważne, aby upewnić się, że wszystko idzie w dobrym kierunku, ale bez popadania w panikę i porównywania swojego dziecka do innych. Każdy ma swój własny rytm.
Czym właściwie jest ten cały rozwój psychoruchowy? To nic innego jak harmonijne współdziałanie sfery psychicznej i ruchowej dziecka. Obejmuje on motorykę dużą (czyli to, jak dziecko się porusza, np. raczkowanie, chodzenie), motorykę małą (sprawność rączek, np. chwytanie), mowę (od gaworzenia po pierwsze zdania) oraz rozwój społeczny i emocjonalny (interakcje z otoczeniem, wyrażanie uczuć). To wszystko razem tworzy fundament, na którym dziecko buduje swoją przyszłość.
Kamienie milowe to takie orientacyjne punkty na mapie rozwoju. Mówią nam, co dziecko „powinno” umieć w danym wieku. Na przykład, około 6 miesiąca życia maluszek może zacząć siadać, w okolicach 9-12 miesiąca – raczkować, a około pierwszych urodzin – stawiać pierwsze kroki. Pierwsze słowa pojawiają się zazwyczaj między 12 a 18 miesiącem życia. Pamiętaj jednak, że to tylko średnie wartości. Każdy Jaś, Michalina czy Franek rozwija się we własnym tempie. To, że synek sąsiadki zaczął chodzić w wieku 10 miesięcy, nie oznacza, że z Twoją córeczką, która ma 13 miesięcy, dzieje się coś złego. Nie ma co wpadać w panikę, ale warto zachować czujność.
Kiedy więc zapalić lampkę ostrzegawczą? Jeśli widzisz, że Twoje dziecko wyraźnie odstaje od rówieśników w kilku sferach rozwoju, warto skonsultować się z pediatrą. Na przykład, jeśli 18-miesięczne dziecko nie gaworzy, nie reaguje na swoje imię, unika kontaktu wzrokowego, warto porozmawiać o tym z lekarzem. Pamiętaj, że lekarz rodzinny to pierwszy, ale nie zawsze wystarczający punkt kontaktu. Czasami potrzebna jest konsultacja ze specjalistą.
Kiedy Słońce Zachodzi Zbyt Wcześnie – Co Może Opóźniać Rozwój?
Przyczyn opóźnienia rozwoju jest wiele i, jak to w życiu bywa, rzadko kiedy mamy do czynienia z jednym, prostym powodem. Najczęściej jest to splot różnych czynników. Możemy je podzielić na genetyczne, okołoporodowe i środowiskowe. To trochę jak z drzewem – na to, jak rośnie, wpływa zarówno jakość nasion, gleba, w której jest posadzone, jak i pogoda.
Czynniki genetyczne to te, z którymi dziecko przychodzi na świat. Czasami opóźnienie rozwoju jest związane z zespołem genetycznym, takim jak Zespół Downa. *Fakt: Zespół Downa występuje średnio raz na 700 urodzeń.* Choć diagnoza taka może być trudna, ważne jest, aby jak najwcześniej zapewnić dziecku odpowiednią opiekę i wsparcie. Odpowiednio wczesna interwencja terapeutyczna, w tym fizjoterapia i terapia mowy, może znacząco wpłynąć na rozwój dziecka z zespołem Downa ( źródło: „Early Intervention for Children with Down Syndrome: Foundations and Best Practices” by Patricia C. Winders).
Czynniki okołoporodowe to te, które działy się w czasie ciąży i porodu. Komplikacje, takie jak niedotlenienie podczas porodu, wcześniactwo, infekcje w okresie prenatalnym mogą mieć wpływ na rozwój dziecka. *Fakt: Dzieci urodzone przed 37 tygodniem ciąży są bardziej narażone na problemy rozwojowe.* Wcześniaki często wymagają dodatkowej stymulacji i rehabilitacji, aby nadrobić zaległości rozwojowe. Badania pokazują, że intensywne programy wczesnej interwencji mogą poprawić wyniki rozwojowe wcześniaków, w szczególności w zakresie funkcji motorycznych i poznawczych. Spróbuj tego: jeśli Twój maluszek urodził się przedwcześnie, zapytaj pediatrę o skierowanie na rehabilitację.
Czynniki środowiskowe to wszystko to, co otacza dziecko po urodzeniu. Ogromny wpływ ma stymulacja – czyli to, czy dziecko ma możliwość poznawania świata poprzez zabawę, interakcje z innymi, czytanie książek. Dieta również odgrywa ważną rolę – niedobory składników odżywczych mogą wpływać na rozwój mózgu. Warto zadbać o żelazo w diecie dziecka, ponieważ jego niedobory mogą negatywnie wpływać na rozwój. Warunki życia, poziom stresu w rodzinie, dostęp do opieki medycznej – to wszystko ma znaczenie. Analiza przeprowadzona przez World Health Organization wykazała, że dzieci żyjące w ubóstwie mają znacznie większe prawdopodobieństwo wystąpienia opóźnień rozwojowych. Istotne jest zapewnienie dzieciom warunków sprzyjających rozwojowi, takich jak dostęp do opieki zdrowotnej, edukacji i odpowiedniego odżywiania (źródło: „Early childhood development: A scientific review and conceptual framework” by World Health Organization).
Nie możemy zapominać o wpływie pandemii na rozwój dziecka. Mniej interakcji społecznych, zamknięte place zabaw, więcej czasu przed ekranem – to wszystko mogło negatywnie wpłynąć na rozwój wielu maluchów. Badania wskazują na wzrost problemów z rozwojem mowy i umiejętności społecznych u dzieci urodzonych w czasie pandemii. Dlatego tak ważne jest, aby po powrocie do normalności zadbać o to, by dzieci miały jak najwięcej okazji do zabawy z rówieśnikami i aktywnego spędzania czasu na świeżym powietrzu. Warto też zadbać o bezpieczną przestrzeń, w której dziecko będzie czuło się komfortowo.
„Kto pyta, nie błądzi” – Czyli gdzie szukać wsparcia, gdy coś nas niepokoi?
Gdy tylko zaczynają Cię nachodzić myśli, że coś może być nie tak z rozwojem dziecka, pamiętaj – lepiej dmuchać na zimne. Twój niepokój jest ważny i warto go sprawdzić. Pierwszy krok to rozmowa z pediatrą. Nie wstydź się zadawać pytań, opowiadać o swoich obawach. Lekarz zbada dziecko, oceni jego rozwój i, jeśli będzie taka potrzeba, skieruje Cię do odpowiednich specjalistów.
Warto wiedzieć o czymś takim jak wczesne wspomaganie rozwoju (WWR). To kompleksowe wsparcie dla dzieci z różnymi problemami rozwojowymi, od urodzenia do rozpoczęcia nauki w szkole. WWR obejmuje zajęcia z psychologiem, logopedą, fizjoterapeutą i innymi specjalistami. Jest bezpłatne i przysługuje dzieciom, u których stwierdzono opóźnienie rozwoju. Badania wskazują, że wczesne wspomaganie rozwoju znacząco poprawia funkcjonowanie dzieci z zaburzeniami rozwojowymi (źródło: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty). Jeśli pediatra zasugeruje WWR, warto skorzystać z tej możliwości.
Czasami potrzebna jest konsultacja ze specjalistami – neurologopedą (gdy dziecko ma problemy z mową), fizjoterapeutą (gdy występują problemy z motoryką) czy psychologiem dziecięcym (gdy niepokoi nas rozwój emocjonalny i społeczny). Zastanawiasz się, kiedy iść z dzieckiem do psychologa? Najlepiej szukać polecenia od lekarza lub innych rodziców. Ważne jest, aby specjalista miał doświadczenie w pracy z dziećmi i budził Twoje zaufanie.
Warto również poszukać wsparcia w fundacjach i stowarzyszeniach, które zajmują się pomocą dzieciom z zaburzeniami rozwojowymi. Można tam znaleźć cenne informacje, porady, a także możliwość uczestniczenia w grupach wsparcia dla rodziców. Pamiętaj, nie jesteś sama! Wiele mam i ojców mierzy się z podobnymi wyzwaniami.
„Ziarnko Do Ziarnka…” – Jak Możemy Wspierać Rozwój Dziecka Na Co Dzień?
Najlepszym sposobem na stymulację rozwoju psychoruchowego jest zabawa. Jak zamienić codzienne czynności w okazję do rozwoju? Jest łatwiejsze, niż się wydaje! Dla niemowląt świetne są zabawy sensoryczne – dotykanie różnych faktur, słuchanie muzyki, oglądanie kolorowych obrazków. Dla starszych dzieci – zabawy ruchowe, takie jak turlanie piłki, budowanie z klocków, rysowanie. Ważne jest, aby dostosować zabawę do wieku i możliwości dziecka.
- Dla maluchów, które jeszcze nie chodzą:
- kładź dziecko na brzuszku – to wzmacnia mięśnie pleców i szyi,
- podawaj dziecku różnorodne zabawki do chwytania – grzechotki, gryzaki, miękkie piłeczki,
- śpiewaj dziecku i opowiadaj bajki – to rozwija słuch i mowę.
- Dla dzieci, które już chodzą:
- chodź na spacery – pozwól dziecku biegać, skakać, wspinać się,
- budujcie razem z klocków – to rozwija kreatywność i motorykę małą,
- czytajcie książki – to rozwija wyobraźnię i mowę.
Czytanie i mówienie do dziecka od pierwszych dni życia to inwestycja w jego przyszłość. Nawet jeśli niemowlę nie rozumie słów, słyszy Twój głos, melodię języka, intonację. To buduje więź i rozwija mowę. Badania pokazują, że dzieci, którym czyta się regularnie, mają bogatsze słownictwo i lepiej radzą sobie w szkole. Postaraj się każdego dnia znaleźć chwilę na czytanie dziecku – nawet kilka minut wystarczy.
Ograniczenie czasu spędzanego przed ekranem to zagadnienie, które nie daje spokoju wielu rodzicom. Nadmierne oglądanie telewizji czy granie w gry komputerowe może negatywnie wpływać na rozwój dziecka. Badania wykazują, że długotrwałe korzystanie z urządzeń elektronicznych może powodować problemy z koncentracją, zaburzenia snu i opóźnienia w rozwoju mowy. Staraj się, aby dziecko spędzało jak najmniej czasu przed ekranem, a więcej czasu na aktywności fizycznej i zabawie z rówieśnikami.
Dieta odgrywa kluczową rolę w rozwoju mózgu i całego organizmu. Zadbaj o to, aby dziecko otrzymywało wszystkie niezbędne składniki odżywcze – witaminy, minerały, białko, zdrowe tłuszcze. Unikaj przetworzonej żywności, słodkich napojów i nadmiaru cukru. Warto zapoznać się z poradnikiem dla rodziców na temat ukrytego cukru w diecie dziecka. Pamiętaj, że zdrowe odżywianie to podstawa dobrego samopoczucia i prawidłowego rozwoju.
„Spokój Mamy, Spokój Dziecka” – Czyli Jak Zadbać O Siebie, Gdy Dziecko Potrzebuje Więcej Wsparcia?
Gdy dziecko potrzebuje więcej wsparcia, to naturalne, że pojawia się poczucie winy, zmęczenie, bezradność. To trudne emocje, ale ważne jest, aby sobie na nie pozwolić. Nie tłum ich w sobie, porozmawiaj o nich z partnerem, przyjaciółką, psychologiem. Pamiętaj, że dbanie o siebie to nie egoizm, to konieczność! Tylko wypoczęta i zadowolona mama może dać dziecku wszystko, czego potrzebuje.
Wsparcie psychologiczne dla rodziców jest bardzo ważne. Możesz poszukać psychologa, który specjalizuje się w pracy z rodzinami dzieci z zaburzeniami rozwojowymi. Psycholog pomoże Ci poradzić sobie z trudnymi emocjami, opracować strategie radzenia sobie ze stresem i znaleźć rozwiązania problemów.
Grupy wsparcia to świetne miejsce, aby spotkać innych rodziców, którzy mierzą się z podobnymi wyzwaniami. Możesz tam podzielić się swoimi doświadczeniami, wysłuchać innych, uzyskać wsparcie i zrozumienie. Grupy wsparcia dają poczucie, że nie jesteś sama, że inni rozumieją Twoje problemy.
Pamiętaj, nie jesteś sama w tej podróży. To maraton, a nie sprint. Daj sobie czas, bądź cierpliwa, szukaj wsparcia i ciesz się każdym, nawet najmniejszym sukcesem Twojego dziecka. Z miłością i troską możesz zdziałać cuda. Wszystkiego dobrego!
Informacja: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji medycznej. W razie jakichkolwiek wątpliwości dotyczących rozwoju Twojego dziecka, skonsultuj się z lekarzem.
Wykorzystane publikacje:
- Early Intervention for Children with Down Syndrome: Foundations and Best Practices by Patricia C. Winders
- Early childhood development: A scientific review and conceptual framework by World Health Organization
- Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
