Kiedy nagle świat dziecka staje na głowie: PANS/PANDAS – co to takiego?
„To tylko wymysł, samo przejdzie” – mit, który może kosztować zbyt wiele
Ile razy słyszałaś: „Dzieci tak mają”, „Przejdzie mu”, „Pewnie wymyśla”? Kiedy chodzi o nagłe zmiany w zachowaniu Twojego dziecka, te słowa mogą brzmieć jak wyrok. Wiem, że jako matka kierujesz się instynktem i doskonale znasz swoje dziecko. Jeśli widzisz, że coś jest nie tak, a nagłe tiki u dziecka lub inne dziwne zachowania zaprzątają Ci głowę, to nie ignoruj tego. Mit, że to „samo przejdzie”, może opóźnić diagnozę i leczenie, a czas w przypadku PANS/PANDAS ma ogromne znaczenie.
PANS/PANDAS: Gwałtowny atak, którego nie można ignorować
PANS (Pediatric Acute-onset Neuropsychiatric Syndrome) i PANDAS (Pediatric Autoimmune Neuropsychiatric Disorders Associated with Streptococcal Infections) to zespoły, w których objawy neurologiczne i psychiatryczne pojawiają się nagle i dramatycznie. Wyobraź sobie, że Twój dotychczas radosny i spokojny Antek, nagle zaczyna mieć natrętne myśli, boi się dotykać klamek, a do tego pojawiają się u niego niekontrolowane tiki u dziecka. To nie jest „zwykła” zmiana zachowania, to sygnał alarmowy.
Do kluczowych objawów należą:
- Natrętne myśli i kompulsje (np. ciągłe mycie rąk, sprawdzanie zamków).
- Gwałtowne tiki (ruchy mimowolne, chrząkanie, pokasływanie).
- Lęki (separacyjny, uogólniony, ataki paniki).
- Zmiany w jedzeniu i śnie (odmowa jedzenia, problemy z zasypianiem).
- Regres w umiejętnościach (np. trudności z pisaniem, czytaniem).
Jak odróżnić „zwykłe” tiki od tych związanych z PANS/PANDAS? To jak odróżnić pojedynczy dzwonek od nagłego, głośnego alarmu. Tiki u dziecka związane z PANS/PANDAS pojawiają się nagle, są intensywne i towarzyszą im inne objawy neuropsychiatryczne.
Co się dzieje w organizmie dziecka? Autoimmunologiczna odpowiedź na infekcję
W przypadku PANDAS sprawcą zamieszania jest często infekcja paciorkowcowa (np. angina, szkarlatyna). Organizm dziecka walcząc z infekcją, wytwarza przeciwciała, które – zamiast atakować tylko bakterie – omyłkowo atakują również komórki mózgu. To tak, jakby wojsko, zamiast walczyć z wrogiem, zaczęło niszczyć własne miasto.
Badanie Rea i wsp. z 2021 roku w Frontiers in Neurology analizowało retrospektywnie 62 pacjentów z PANDAS/PANS, aby zbadać cechy kliniczne oraz skuteczność różnych terapii. Choć badanie nie zawierało jednoznacznych wniosków, podkreśliło złożoność diagnostyki i leczenia tych schorzeń. Podkreśla, jak ważne jest, by nie lekceważyć powracających infekcji u dziecka, szczególnie tych gardła. Częste anginy, nieleczona szkarlatyna – to wszystko może być iskrą zapalną dla PANDAS.
Niepokojące statystyki: PANS/PANDAS wcale nie jest taki rzadki
Choć PANS/PANDAS nie jest tak powszechny jak przeziębienie, to wcale nie jest rzadkością. Badanie Aman i wsp. z 2022 roku opublikowane w PubMed w Journal of Eating Disorders, wykazało, że częstość występowania objawów zgodnych z kryteriami PANS jest wyższa u dzieci i młodzieży z zaburzeniami odżywiania niż u osób z OCD lub tikami. Sugeruje to, że PANS może być częściej diagnozowany u dzieci z zaburzeniami odżywiania.
Dlatego tak ważne jest, aby być świadomym tych danych. Jeśli widzisz u swojego dziecka nagłe zmiany w zachowaniu, nie zwlekaj z konsultacją ze specjalistą. Im szybciej postawiona diagnoza, tym większe szanse na skuteczne leczenie.
Od diagnozy do działania: Jak pomóc dziecku?
Jeśli podejrzewasz u swojego dziecka PANS/PANDAS, pierwszym krokiem jest wizyta u pediatry. Lekarz oceni stan zdrowia dziecka i w razie potrzeby skieruje Cię do odpowiednich specjalistów: neurologa, psychiatry, a czasem nawet immunologa.
Proces diagnostyczny może obejmować:
- Badania krwi (m.in. ASO, antystreptolizyna O).
- Wymaz z gardła (w celu wykrycia paciorkowców).
- Badania neurologiczne (EEG, rezonans magnetyczny).
- Konsultację psychiatryczną.
Terapie stosowane w leczeniu PANS/PANDAS:
- Antybiotyki (w przypadku infekcji paciorkowcowej).
- Immunoterapia (np. IVIG – dożylne podawanie immunoglobulin).
- Leczenie objawowe (leki przeciwlękowe, przeciwdepresyjne).
- Terapia behawioralna (np. terapia poznawczo-behawioralna – CBT).
Pamiętaj, że kluczem do sukcesu jest współpraca lekarzy różnych specjalności. Pediatra, neurolog, psychiatra, immunolog – wszyscy oni muszą pracować razem, aby zapewnić Twojemu dziecku kompleksową opiekę. Czasem pomocna może okazać się wiedza, jak wspierać komunikację, by lepiej zrozumieć potrzeby dziecka.
PANDAS/PANS w dzieciństwie: spojrzenie na kontrowersje i dowody
Temat PANS/PANDAS budzi wiele emocji i kontrowersji w środowisku medycznym. Część lekarzy podchodzi do tych diagnoz sceptycznie, argumentując, że brakuje jednoznacznych dowodów naukowych potwierdzających autoimmunologiczne podłoże tych zaburzeń. Jednak badanie Wilbur C i wsp. z 2019 roku opublikowane w PubMed w Paediatrics & child health, podkreśla, że pomimo braku definitywnych dowodów, konieczne jest dalsze badanie diagnostyki, leczenia i etiologii tych zaburzeń. Ważne jest, aby pamiętać, że brak pełnej wiedzy nie oznacza, że problem nie istnieje.
Nie jesteś sama: Wsparcie dla rodziców dzieci z PANS/PANDAS
Zmaganie się z PANS/PANDAS u dziecka to ogromne wyzwanie. Często wiąże się ze stresem, poczuciem winy, bezsilnością. Istnieją organizacje i grupy wsparcia, gdzie możesz porozmawiać z innymi rodzicami, którzy rozumieją Twoje problemy. Możesz poszukać wsparcia online, na forach internetowych poświęconych PANS/PANDAS. Dzielenie się swoimi doświadczeniami i słuchanie historii innych może być bardzo pomocne.
Apel o czujność i wiedzę: Nie czekaj, działaj!
Jeśli widzisz u swojego dziecka nagłe zmiany w zachowaniu, gwałtowne tiki, natrętne myśli, lęki, problemy z jedzeniem lub snem – nie czekaj, działaj! Obserwuj swoje dziecko, szukaj wiedzy, konsultuj się ze specjalistami. Pamiętaj, że wczesna diagnoza i leczenie to klucz do poprawy jakości życia Twojego dziecka. Nie daj sobie wmówić, że to „tylko faza” lub „wymyślona choroba”. Jesteś mamą i wiesz najlepiej, co jest dobre dla Twojego dziecka. Walcz o jego zdrowie! Warto też dowiedzieć się, jak ograniczyć fast foody w diecie dziecka, by dodatkowo wspomóc jego zdrowie.
Nasze treści bazują na sprawdzonych badaniach naukowych. Poniżej znajdziesz wykorzystane publikacje:
- „PANDAS/PANS in childhood: Controversies and evidence” – PubMed (2019).
- „Prevalence of pediatric acute-onset neuropsychiatric syndrome (PANS) in children and adolescents with eating disorders” – PubMed (2022).
- „Clinical Features in Patients With PANDAS/PANS and Therapeutic Approaches: A Retrospective Study” – PubMed (2021).
Zapraszamy również do zaznajomienia się z naszą Polityką Publikacji
Informacja: Powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji medycznej. W przypadku jakichkolwiek problemów zdrowotnych u dziecka, należy skonsultować się z lekarzem.
