Przemoc położnicza: Gdzie szukać wsparcia i jak reagować?

Czy to jeszcze troska, czy już przekroczenie granicy?

Wiem, że sama myśl o tym może być przerażająca, ale musimy o tym rozmawiać. Poród to wyjątkowy moment, ale niestety, czasem zdarza się, że kobiety czują się podczas niego źle traktowane. To delikatny temat, ale warto wiedzieć, gdzie leży granica między standardową procedurą medyczną a naruszeniem Twoich praw i godności. Chcę, żebyś wiedziała, że masz prawo do szacunku i godnego traktowania. Pamiętaj, jesteś silna i masz prawo do pięknego porodu.

Poród marzeń kontra rzeczywistość: gdzie szukać wsparcia?

Wyobraź sobie: przygotowujesz się na powitanie swojego maleństwa, czytasz książki, chodzisz na zajęcia, wizualizujesz sobie ten wyjątkowy moment. A potem… rzeczywistość okazuje się inna. „Czułam się jak przedmiot, a nie podmiot. Nikt nie słuchał moich próśb, a decyzje podejmowano za mnie” – to słowa Eweliny, która podzieliła się ze mną swoim bolesnym doświadczeniem. Takich historii jest niestety więcej.

Przemoc położnicza to temat trudny, bo dotyka bardzo osobistych doświadczeń. Nie ma jednej, sztywnej definicji, ale ogólnie mówimy o sytuacjach, w których podczas porodu naruszane są prawa i godność kobiety. Może to być brak szacunku, ignorowanie próśb, stosowanie procedur medycznych bez zgody, a nawet agresja słowna lub fizyczna.

Czy brak zgody na jakąś procedurę to już przemoc położnicza? To zależy od sytuacji. Ważne, żeby personel medyczny wyjaśnił Ci, dlaczego dana procedura jest zalecana, jakie są alternatywy i jakie mogą być konsekwencje braku zgody. Masz prawo zadać pytania i upewnić się, że rozumiesz, co się dzieje. Jeśli czujesz presję lub jesteś zmuszana do czegoś, czego nie chcesz, to może być sygnał, że coś jest nie tak.

„Czułam się jak na linii produkcyjnej, a nie w intymnej chwili narodzin mojego synka” – to cytat z jednego z forów dla mam, który doskonale oddaje, jak wiele kobiet czuje się uprzedmiotowionych podczas porodu. To nie powinno tak wyglądać. Twój poród powinien być Twoim doświadczeniem, a personel medyczny powinien Cię w tym wspierać.

Jak rozpoznać, że coś jest nie tak? Przykłady sytuacji, które powinny wzbudzić Twój niepokój.

Rozpoznanie przemocy położniczej bywa trudne, bo często granica jest płynna. Ale jest kilka sygnałów, które powinny wzbudzić Twój niepokój. Pamiętaj, Twoje odczucia są ważne i masz prawo czuć się bezpiecznie i komfortowo.

• Brak szacunku, ignorowanie próśb, komentarze podważające Twoją godność: „Przestań krzyczeć, bo przeszkadzasz innym” – takie słowa nie powinny paść na sali porodowej.
• Presja na konkretny sposób porodu, brak informacji o alternatywach: Masz prawo wiedzieć, jakie są opcje i jakie są ich zalety i wady.
• Wykorzystywanie procedur medycznych bez Twojej zgody: Każda procedura powinna być omówiona z Tobą i wykonana tylko wtedy, gdy wyrazisz na nią zgodę.

Badanie z Czech PubMed z 2018 roku pokazało, że nadal zdarza się, że personel medyczny stosuje interwencje, które nie mają potwierdzenia w badaniach naukowych, np. rutynowe golenie krocza czy wykonywanie nacięcia krocza bez wyraźnej potrzeby. Celem tego badania było poznanie opinii personelu medycznego w Czechach na temat opieki okołoporodowej opartej na szacunku. W badaniu wzięło udział 52 respondentów, głównie położnych i doul, które pracowały w 51 szpitalach lub prowadziły porody domowe. Wyniki ujawniły, że nadal powszechne są praktyki, które nie są oparte na dowodach naukowych, a także działania, które można uznać za brak szacunku, brak zgody i przemoc.

💡 Pamiętaj, masz prawo do informacji i świadomej zgody!

Asertywność na sali porodowej: Twój głos ma znaczenie

Wiem, że w stresie porodu trudno jest myśleć o asertywności, ale to bardzo ważne. Przygotuj się wcześniej, żebyś wiedziała, jak reagować w trudnych sytuacjach. Twój głos ma znaczenie i masz prawo decydować o swoim ciele i swoim porodzie.

• Przygotuj plan porodu i omów go z personelem medycznym: To dokument, w którym możesz zawrzeć swoje preferencje dotyczące porodu.
• Zabierz ze sobą osobę towarzyszącą, która będzie Cię wspierać i przypominać o Twoich prawach: To może być partner, mama, przyjaciółka lub doula.
• Nie bój się zadawać pytań i wyrażać swoich obaw: Personel medyczny powinien na nie odpowiadać i rozwiewać Twoje wątpliwości.
• Ustal granice i nie zgadzaj się na nic, co wywołuje Twój dyskomfort: Masz prawo powiedzieć „nie”.

Spróbuj tego: Przed porodem porozmawiaj z partnerem lub osobą towarzyszącą o tym, co jest dla Ciebie ważne i jak ma Cię wspierać. Ustalcie sygnał, którym będziesz mogła dać znać, że czujesz się niekomfortowo.

Co zrobić, gdy doszło do naruszenia Twoich praw?

Jeśli czujesz, że podczas porodu doszło do naruszenia Twoich praw, nie zostawaj z tym sama. Możesz podjąć kilka kroków, żeby to zgłosić i uzyskać wsparcie.

• Zgłoś swoje doświadczenia bezpośrednio do szpitala lub placówki medycznej: To pierwszy krok do wyjaśnienia sytuacji.
• Skonsultuj się z prawnikiem specjalizującym się w prawach pacjenta: Prawnik pomoże Ci ocenić, czy doszło do naruszenia prawa i jakie kroki możesz podjąć.
• Rozważ zgłoszenie sprawy do Rzecznika Praw Pacjenta: Rzecznik może pomóc w dochodzeniu Twoich praw.

Doświadczenia kobiet planujących VBAC (poród naturalny po cesarskim cięciu), opisane w badaniu *From coercion to respectful care*, pokazują, że indywidualne podejście i ciągłość opieki mają ogromne znaczenie dla tego, jak kobieta przeżywa poród. Badanie to, przeprowadzone w Australii w 2019 roku, objęło 559 kobiet, które udzieliły 721 odpowiedzi na pytania otwarte. Analiza treści tych odpowiedzi pozwoliła na wyodrębnienie dwóch głównych kategorii: pozytywnych i negatywnych interakcji z personelem medycznym. Kobiety, które czuły się szanowane i miały możliwość podjęcia świadomej decyzji, lepiej oceniały swoje doświadczenie porodu. Dlatego tak ważne jest, aby znaleźć personel medyczny, który będzie Cię wspierał i respektował Twoje wybory.

📣 Pamiętaj, że nie musisz przez to przechodzić w pojedynkę. Wiele kobiet przeżywa podobne sytuacje. Szukaj wsparcia w grupach dla mam, u psychologa lub terapeuty.

Trauma okołoporodowa: jak szukać ukojenia?

Poród, który miał być pięknym początkiem, czasem staje się źródłem traumy. Jeśli po porodzie czujesz się przygnębiona, lękliwa, masz koszmary lub unikasz myślenia o porodzie, to może być sygnał, że potrzebujesz pomocy. Trauma okołoporodowa to realny problem i warto o nią zadbać.

• Terapia indywidualna lub grupowa: Terapeuta pomoże Ci przepracować trudne emocje i odzyskać poczucie kontroli.
• Grupy wsparcia dla mam: Spotkania z innymi mamami, które przeżyły podobne doświadczenia, mogą być bardzo pomocne.
• Wsparcie bliskich i przyjaciół: Porozmawiaj z kimś, komu ufasz, o tym, co czujesz.

Badanie *Developing a woman-centered, inclusive definition of traumatic childbirth experiences* z 2022 roku podkreśla, że traumatyczne doświadczenie porodu może być spowodowane nie tylko komplikacjami medycznymi, ale także negatywnymi interakcjami z personelem medycznym. Celem badania było opracowanie definicji traumatycznego porodu, która uwzględniałaby perspektywę kobiety. Definicja ta została opracowana we współpracy z ekspertami i grupami konsumenckimi z ośmiu krajów. Ostateczna definicja brzmi: „Traumatyczne doświadczenie porodu odnosi się do doświadczenia, które ma miejsce podczas porodu i które jest odbierane przez kobietę jako ekstremalnie stresujące, przerażające lub zagrażające życiu jej lub jej dziecku, i które prowadzi do długotrwałych negatywnych konsekwencji emocjonalnych, psychologicznych i/lub fizycznych.” Badanie to pokazuje, że przemoc położnicza może być źródłem traumy i dlatego tak ważne jest, aby o niej mówić i jej zapobiegać.

Definiowanie i zapobieganie przemocy położniczej: dlaczego to takie trudne?

Definiowanie i zapobieganie przemocy położniczej jest trudne z kilku powodów. Po pierwsze, granica między standardową procedurą medyczną a naruszeniem praw pacjenta jest często bardzo cienka i zależy od subiektywnego odczucia kobiety. Po drugie, oczekiwania i przekonania dotyczące porodu są bardzo różne i to, co dla jednej kobiety jest akceptowalne, dla innej może być nie do przyjęcia. Po trzecie, brakuje jasnych standardów i wytycznych dotyczących tego, jak personel medyczny powinien traktować kobiety podczas porodu.

Badanie *Disrespect and abuse during labour and birth amongst 12,239 women in the Netherlands* z 2022 roku pokazało, że nawet w krajach o wysokim standardzie opieki okołoporodowej, wiele kobiet doświadcza braku szacunku i nadużyć podczas porodu. Badanie to zostało przeprowadzone w Holandii i wzięło w nim udział 12 239 kobiet, które urodziły dziecko w ciągu ostatnich pięciu lat. Wyniki pokazały, że doświadczenia braku szacunku i nadużyć podczas porodu są regularnie raportowane, a wiele kobiet uważa je za stresujące. To pokazuje, że problem przemocy położniczej jest globalny i dotyczy wszystkich krajów, niezależnie od poziomu rozwoju.

Refleksja na koniec: Macierzyństwo to siła, nie słabość

Poród to wyjątkowe wydarzenie w życiu kobiety. Powinien być przeżyciem, które wzmacnia, a nie osłabia. Twoje doświadczenie porodu jest ważne i zasługujesz na szacunek i godność. Jeśli czujesz, że coś jest nie tak, nie ignoruj tego. Szukaj wsparcia, zgłaszaj naruszenia i dbaj o siebie. Pamiętaj, macierzyństwo to siła, a nie słabość. Nie jesteś osamotniona w swoich obawach – wiele mam zmaga się z podobnymi troskami.

W trosce o rzetelność informacji, przedstawiamy źródła, na których bazowaliśmy, tworząc ten artykuł:

• „From coercion to respectful care: women’s interactions with health care providers when planning a VBAC” – PubMed (2022).
• „Respectful and disrespectful care in the Czech Republic: an online survey” – PubMed (2018).
• „Developing a woman-centered, inclusive definition of traumatic childbirth experiences: A discussion paper” – PubMed (2022).
• „Disrespect and abuse during labour and birth amongst 12,239 women in the Netherlands: a national survey” – PubMed (2022).

Głęboko cenimy rzetelność naszych informacji, dlatego pod tym adresem możesz dowiedzieć się więcej o naszej polityce publikacji

Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji medycznej lub prawnej. W przypadku jakichkolwiek problemów zdrowotnych lub prawnych, skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.