Stałość obiektów: Jak wspierać rozwój Twojego dziecka?

Kiedy „znikąd” oznacza „nie istnieje” – czyli czym właściwie jest stałość obiektów?

Czy kiedykolwiek zastanawiałaś się, dlaczego nagłe zniknięcie ukochanego misia może wywołać u Twojego maluszka prawdziwą burzę łez? Otóż to właśnie brak w pełni rozwiniętej stałości obiektów! Najprościej mówiąc, jest to zdolność rozumienia, że dany przedmiot (albo osoba!) nadal istnieje, nawet jeśli w danej chwili go nie widzimy, nie słyszymy, ani w żaden inny sposób nie odbieramy jego obecności. Dla niemowlaka, który jeszcze nie opanował tej umiejętności, świat jest tu i teraz – jeśli coś znika z jego pola widzenia, to po prostu przestaje istnieć. Trochę jak magia, prawda?

Eksperyment z chusteczką:

Chcesz sprawdzić, na jakim etapie rozwoju stałości obiektów jest Twoje dziecko? Przygotuj ulubioną zabawkę Twojego szkraba i zwykłą chusteczkę. Połóż zabawkę na widoku, a następnie zakryj ją chusteczką. Czy maluch próbuje ją odszukać, podnieść chusteczkę, żeby odkryć, co się stało z jego ulubionym pluszakiem? A może patrzy na Ciebie zdezorientowany, jakby zabawka rozpłynęła się w powietrzu? To proste ćwiczenie pokaże Ci, na jakim etapie rozwoju poznawczego jest Twoje dziecko. Jeśli Lilianna szuka misia, to znaczy, że rozumie, że miś nadal istnieje pod chusteczką. Jeśli Janek tylko wzrusza ramionami, to być może stałość obiektów jest jeszcze w fazie rozwoju.

Jean Piaget i jego teoria:

Warto wspomnieć o szwajcarskim psychologu, Jeanie Piagecie, który poświęcił wiele lat na badanie rozwoju poznawczego dzieci. Piaget uważał, że rozwój stałości obiektów jest jednym z kluczowych osiągnięć w okresie niemowlęctwa. Jego teoria zakłada, że dzieci przechodzą przez różne stadia rozwoju, a stałość obiektów pojawia się w tzw. stadium sensomotorycznym (od urodzenia do około 2 roku życia). To właśnie w tym okresie maluch stopniowo uczy się, że świat jest stały i przewidywalny, a przedmioty nie znikają bez śladu, gdy tylko przestają być widoczne.

Kuk-u! Dlaczego stałość obiektów jest tak ważna?

Może się wydawać, że stałość obiektów to tylko kolejna umiejętność, którą dziecko musi opanować. Nic bardziej mylnego! To fundament, na którym budowane są kolejne etapy rozwoju malucha. Bez niej trudno wyobrazić sobie prawidłowe funkcjonowanie emocjonalne i społeczne dziecka.

Fundament relacji:

Stałość obiektów ma ogromny wpływ na budowanie więzi z rodzicami i opiekunami. Dziecko, które rozumie, że mama wraca po pracy, nawet jeśli nie widzi jej przez kilka godzin, czuje się bezpieczniej i spokojniej. Wie, że mama nie zniknęła na zawsze, tylko po prostu jest w innym miejscu i wkrótce się pojawi. To daje mu poczucie stabilności i przewidywalności, które są niezbędne do prawidłowego rozwoju emocjonalnego. Kiedy Hania płacze, gdy wychodzisz do sklepu, pamiętaj, że to dlatego, że jeszcze nie do końca rozumie, że wrócisz. Z czasem, dzięki Twojej konsekwencji i regularnym powrotom, Hania nauczy się, że jesteś, nawet gdy Cię nie widzi. To buduje zaufanie!

Rozwój emocjonalny:

Poczucie bezpieczeństwa i zaufania, które wynikają ze świadomości, że bliscy są, nawet gdy ich nie widać, są kluczowe dla rozwoju emocjonalnego dziecka. Dziecko, które czuje się bezpiecznie, jest bardziej otwarte na poznawanie świata, eksperymentowanie i nawiązywanie relacji z innymi. Niepokój i lęk separacyjny, które często pojawiają się u niemowląt, są w dużej mierze związane z brakiem w pełni rozwiniętej stałości obiektów. Dlatego tak ważne jest, aby wspierać dziecko w rozwoju tej umiejętności, dając mu poczucie stabilności i przewidywalności.

Myślenie symboliczne:

Stałość obiektów to również podstawa do rozwoju myślenia symbolicznego, czyli zdolności do reprezentowania przedmiotów i sytuacji za pomocą symboli, takich jak słowa, gesty czy obrazy. To z kolei jest niezbędne do rozwoju wyobraźni i zabawy „na niby”. Dziecko, które rozumie, że klocek może symbolizować samochód, jest w stanie tworzyć złożone scenariusze zabaw, rozwijać swoją kreatywność i uczyć się poprzez zabawę. Myślenie symboliczne otwiera przed maluchem drzwi do świata wyobraźni i nieograniczonych możliwości.

Od „zniknęło!” do „aha, tu jesteś!” – etapy rozwoju stałości obiektów

Rozwój stałości obiektów to proces stopniowy, który przebiega w kilku etapach. Każde dziecko rozwija się w swoim własnym tempie, ale można wyróżnić pewne charakterystyczne momenty, które wskazują na postęp w tej dziedzinie. Zrozumienie tych etapów pomoże Ci lepiej wspierać rozwój Twojego maluszka.

0-4 miesiące: „Co z oczu, to z serca” – na tym etapie dziecko nie szuka znikających przedmiotów. Jeśli coś znika z jego pola widzenia, to po prostu przestaje istnieć. Dla niemowlaka w tym wieku świat jest bardzo konkretny i ograniczony do tego, co widzi i słyszy w danej chwili.
4-8 miesięcy: Początki poszukiwań – dziecko zaczyna szukać przedmiotu, który częściowo widzi. Jeśli zabawka jest schowana tylko częściowo, maluch może próbować ją odszukać. To znak, że zaczyna rozumieć, że przedmioty istnieją nadal, nawet jeśli nie są w pełni widoczne.
8-12 miesięcy: Pełne poszukiwania – dziecko aktywnie szuka ukrytego przedmiotu, nawet jeśli go nie widzi. Podnosi kocyk, otwiera pudełko, żeby znaleźć zabawkę, która zniknęła mu z oczu. To ważny krok w rozwoju stałości obiektów, który świadczy o tym, że maluch rozumie, że przedmioty nie znikają bezpowrotnie.
Później: Rozumienie, że przedmiot może być ukryty w kilku miejscach po kolei. Dziecko potrafi śledzić, jak chowasz zabawkę, i odnaleźć ją nawet wtedy, gdy ukryjesz ją w kilku różnych miejscach. To dowód na to, że stałość obiektów jest już dobrze ugruntowana.

Zabawa w chowanego z korzyścią – jak wspierać rozwój stałości obiektów?

Na szczęście, rozwój stałości obiektów można wspierać poprzez proste i przyjemne zabawy. Nie musisz kupować drogich zabawek ani zapisywać dziecka na specjalne zajęcia. Wystarczą Twoja obecność, zaangażowanie i odrobina kreatywności.

„A kuku!”: Klasyczna zabawa, która uczy dziecko, że twarz mamy wraca, nawet gdy jest zasłonięta. Zakrywaj i odkrywaj twarz dłońmi, pieluszką tetrową lub chusteczką, mówiąc „A kuku!”. Dziecko uwielbia tę zabawę, bo uczy się, że mama jest, nawet gdy jej nie widzi.
Ukrywanie zabawek: Chowaj ulubione zabawki dziecka pod kocykiem lub w pudełku i zachęcaj do ich odszukiwania. Na początku możesz chować zabawkę tylko częściowo, żeby ułatwić maluchowi zadanie. Z czasem możesz utrudniać zabawę, chowając zabawkę w coraz bardziej wymyślnych miejscach.
Czytanie książeczek: Wybieraj książeczki z okienkami, które odkrywają ukryte obrazki. To świetny sposób na rozwijanie stałości obiektów i jednocześnie pobudzanie wyobraźni dziecka.

💡 Wskazówka: Badanie opublikowane w PubMed w 2022 roku, prowadzone przez An M i in., wykazało, że u dzieci z opóźnieniami motorycznymi (motor delays) rozwój stałości obiektów jest powiązany z umiejętnością siedzenia. U dzieci z MD, stałość obiektów, mierzona za pomocą Object Permanence Scale (OPS), pojawia się wraz z rozwojem umiejętności siedzenia. Zatem, wspieraj rozwój motoryczny dziecka, dostosowując zabawy do jego możliwości. Jeśli Twój synek ma trudności z siedzeniem, spróbuj zabaw na leżąco, w których będzie mógł ćwiczyć obracanie się i sięganie po zabawki. Każdy mały krok w rozwoju motorycznym może pozytywnie wpłynąć na rozwój poznawczy!

Stałość obiektów a wyzwania rozwojowe

Warto pamiętać, że rozwój stałości obiektów może przebiegać nieco inaczej u dzieci z różnymi wyzwaniami rozwojowymi. W takich przypadkach ważne jest, aby dostosować metody wspierania rozwoju do indywidualnych potrzeb dziecka.

Dzieci z niepełnosprawnościami: Badanie Fazzi E i in. z 2011 roku, opublikowane w PubMed w „Early Human Development”, wykazało, że u dzieci niewidomych umiejętność sięgania po dźwięk wskazuje na nabycie stałości obiektów. Alternatywne metody, takie jak stymulacja słuchowa, mogą być kluczowe. Jeśli Twoja córeczka ma problemy ze wzrokiem, spróbuj bawić się z nią w chowanego, używając dźwięków. Ukryj dzwoneczek pod kocykiem i zachęć ją do odszukania go, kierując się słuchem.
Zaburzenia ze spektrum autyzmu: W artykule z 2021 roku Adrien JL i in. w „Research in Developmental Disabilities” porównano rozwój poznawczy i społeczno-emocjonalny dzieci z zespołem Rubinsteina-Taybiego (RSTS 1) i dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) z ciężką niepełnosprawnością intelektualną. Badanie wykazało, że obie grupy wykazywały opóźnienia w obszarach takich jak zabawa symboliczna i stałość obiektów. Wspólne interwencje mogą koncentrować się na zabawie symbolicznej i naśladowaniu.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?

Choć każde dziecko rozwija się w swoim własnym tempie, istnieją pewne sygnały, które powinny skłonić Cię do konsultacji ze specjalistą.

Opóźnienia w rozwoju: Jeśli zauważysz znaczne opóźnienia w rozwoju stałości obiektów, warto porozmawiać z pediatrą lub psychologiem dziecięcym. Szczególnie jeśli Twój maluch po ukończeniu roku nadal nie wykazuje zainteresowania poszukiwaniem ukrytych przedmiotów.
Indywidualne podejście: Pamiętaj, każde dziecko jest inne i potrzebuje indywidualnego podejścia. Specjalista pomoże Ci ocenić rozwój Twojego dziecka i zaproponować odpowiednie metody wsparcia.

Moja przyjaciółka, Magda, długo martwiła się, że jej syn, Kuba, nie reaguje na zabawy w „a kuku”. Okazało się, że Kuba miał problemy ze wzrokiem, które utrudniały mu rozpoznawanie twarzy. Po konsultacji z okulistą i wdrożeniu odpowiednich ćwiczeń, Kuba szybko nadrobił zaległości. Pamiętaj, że wczesna interwencja może zdziałać cuda!

Stałość obiektów – klucz do szczęśliwego dzieciństwa

Stałość obiektów to więcej niż tylko umiejętność rozumienia, że przedmioty nie znikają bez śladu. To fundament, na którym budowane jest poczucie bezpieczeństwa, zaufania i samodzielności dziecka. Wspierając rozwój tej umiejętności, dajesz swojemu maluszkowi solidną podstawę do szczęśliwego i spełnionego życia.

Poczucie bezpieczeństwa: Świadomość, że świat jest przewidywalny i stabilny, daje dziecku poczucie bezpieczeństwa. Maluch wie, że mama zawsze wróci, zabawka nie zniknie na zawsze, a świat jest miejscem, któremu można zaufać.
Budowanie zaufania: Dziecko uczy się ufać swoim opiekunom i otoczeniu. Wie, że może polegać na dorosłych, którzy dbają o jego potrzeby i zapewniają mu poczucie bezpieczeństwa.
Samodzielność: Pewność siebie i wiara we własne możliwości. Dziecko, które czuje się bezpiecznie i ufa swoim opiekunom, jest bardziej skłonne do eksplorowania świata, eksperymentowania i uczenia się nowych rzeczy.

Pamiętaj, droga Mamo, bycie rodzicem to piękna, choć czasem wyboista droga. Ale z każdą zdobytą wiedzą, z każdym uśmiechem Twojego dziecka, stajesz się silniejsza i mądrzejsza. A teraz, idź i baw się z maluchem w chowanego! Niech ta zabawa będzie nie tylko źródłem radości, ale również cenną lekcją o tym, że miłość i bliskość są zawsze obecne, nawet gdy ich nie widzimy.

Oświadczenie: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji medycznej lub psychologicznej. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub innym specjalistą.

Nasze treści bazują na sprawdzonych badaniach naukowych. Poniżej znajdziesz wykorzystane publikacje:

„Object Permanence and the Relationship to Sitting Development in Infants With Motor Delays” – PubMed (2022).
„Reach on sound: a key to object permanence in visually impaired children” – PubMed (2011).
„Brain and cognitive development in infancy” – PubMed (1994).
„Feasibility of using touch screen technology for early cognitive assessment in children” – PubMed (2018).
„A comparative study of cognitive and socio-emotional development in children with Rubinstein-Taybi syndrome and children with Autism Spectrum Disorder associated with a severe intellectual disability, and in young typically developing children with matched developmental ages” – PubMed (2021).