Kiedy świat się zatrzymuje: jak iść dalej, gdy los stawia przed Tobą dziecko i ból po stracie partnera
Wiele kobiet, które nagle stają się samotnymi matkami po samobójstwie partnera, słyszy: „Musisz być silna dla dziecka”. To zdanie, choć wypowiedziane z troski, może brzmieć jak wyrok. Bo jak być silną, kiedy sama czujesz, że grunt usuwa Ci się spod nóg? Jak udźwignąć ciężar żałoby, wychowania dziecka i własnych emocji, kiedy wydaje Ci się, że nie masz już siły na nic? Sama myśl o tym, jak poradzić sobie z wychowaniem dziecka po samobójstwie, może zaprzątać głowę.
Jest w nas, matkach, taka pokusa, żeby ukrywać swój ból, zakładać maskę, żeby dziecko nie widziało, jak cierpimy. Ale czy to naprawdę najlepsze rozwiązanie? Czy udawanie, że wszystko jest w porządku, kiedy w środku wszystko krzyczy, nie jest jak trzymanie sprężyny pod wodą? W końcu ta sprężyna wystrzeli, prawda?
Znam Lenę, która po stracie męża zamknęła się w sobie. Dla świata była „matką-bohaterką”, ale jej 3-letnia córeczka zaczęła mieć problemy ze snem i moczyć się w nocy. A znam też Martynę, która w ciąży straciła ukochanego. Ona, zamiast udawać, pozwalała sobie na łzy przy córce, tłumacząc jej, że jest smutna, bo tęskni za tatą. I wiecie co? Mała Klara, choć też tęskniła, nauczyła się, że smutek to normalna emocja, której nie trzeba się wstydzić.
Dziecięca perspektywa żałoby: czego możesz się spodziewać?
Dzieci rozumieją śmierć inaczej niż my, dorośli. Dla niemowlaka śmierć to po prostu brak bliskości, brak ciepła, brak zapachu mamy czy taty. Przedszkolak może myśleć, że śmierć to coś tymczasowego, jak sen, z którego się obudzimy. Dziecko w wieku szkolnym zaczyna rozumieć, że śmierć jest ostateczna, ale nadal może mieć trudności z zaakceptowaniem tego faktu.
Reakcje dzieci na stratę są różne, jak odciski palców. Jedne płaczą, inne się wycofują, a jeszcze inne stają się agresywne. Niektóre dzieci zaczynają mieć problemy ze snem, inne z jedzeniem. Często pojawia się lęk separacyjny, czyli strach przed tym, że zostaną same. Czasami dzieci obwiniają siebie za śmierć rodzica, np. „Tata odszedł, bo byłem niegrzeczny”.
Pamiętaj, że to normalne. To minie. Daj swojemu dziecku czas i przestrzeń na wyrażanie emocji. Nie oceniaj, nie krytykuj, po prostu bądź obok.
„Tata poszedł spać na zawsze”: jak rozmawiać z dzieckiem o samobójstwie?
Panuje przekonanie, że unikanie tematu uchroni dziecko przed bólem. To jak wiara w to, że zakrycie oczu sprawi, że lew zniknie. Niestety, sekrety budują napięcie i utrudniają przepracowanie żałoby. Dziecko wyczuwa, że coś jest nie tak, i zaczyna fantazjować, a jego fantazje często są gorsze od prawdy.
Dlatego tak ważna jest prostota i szczerość. Używaj języka zrozumiałego dla dziecka, unikaj eufemizmów typu „odszedł”, „zasnął”. Powiedz prawdę w sposób adekwatny do wieku. Na przykład: „Tata był bardzo chory i smutny, i umarł. To nie Twoja wina”.
Najważniejsze jest, żeby zapewnić dziecko o swojej miłości i bezpieczeństwie. Powiedz: „Zawsze będę Cię kochać i zawsze będę przy Tobie”. Dzieci potrzebują słyszeć to samo wiele razy. Bądź cierpliwa.
💡 Wskazówka: Pamiętaj, że rozmowa o śmierci nie musi być jednorazowa. Wracaj do tematu, kiedy dziecko o to pyta, odpowiadaj na jego pytania.
Nawiązując do badania Melhem i in. z 2011 roku, opublikowanego w Archives of General Psychiatry, które analizowało żałobę u dzieci i młodzieży po nagłej śmierci rodzica. Badacze zaobserwowali, że otwarte rozmowy o śmierci, dostosowane do wieku dziecka, pomagają w procesie żałoby. Dzieci, które miały możliwość zadawania pytań i wyrażania swoich emocji, lepiej radziły sobie z żałobą niż te, którym tego zabroniono. Co to dla Ciebie oznacza? Warto przełamać strach i porozmawiać z dzieckiem, nawet jeśli to trudne.
Ty też masz prawo do żałoby: zadbaj o siebie
Samopoczucie matki to samopoczucie dziecka. Nie możesz nalać z pustego dzbanka. Jeśli Ty będziesz wyczerpana i przygnębiona, Twoje dziecko też to odczuje. Dlatego tak ważne jest, żebyś zadbała o siebie.
Znajdź czas dla siebie: spacer, ciepła kąpiel, kawa z przyjaciółką. Coś, co sprawi Ci przyjemność i pozwoli odetchnąć. To nie jest egoizm, to inwestycja w Twoje zdrowie psychiczne i w dobre samopoczucie Twojego dziecka.
Nie wstydź się prosić o pomoc: rodzina, przyjaciele, grupy wsparcia, psychoterapeuta. To nie oznaka słabości, tylko mądrości. Nie musisz przez to przechodzić sama. Wiele kobiet mierzy się z podobnymi problemami. Może być tak, że odczuwasz wstyd prosić o pomoc? Nie zapominaj, że przełamanie się może być pierwszym krokiem do odzyskania radości w macierzyństwie.
Pamiętaj, że żałoba to proces. Nie ma deadline’u. Będą lepsze i gorsze dni. Pozwól sobie na smutek, na złość, na bezsilność. To wszystko jest normalne.
💡 Wskazówka: Spróbuj prowadzić dziennik. Zapisuj w nim swoje myśli i uczucia. To pomoże Ci je uporządkować i zrozumieć.
Wychowywanie bez taty: jak budować poczucie tożsamości dziecka?
Jednym z wyzwań, przed którymi stajesz, jest budowanie poczucia tożsamości dziecka bez obecności taty. Jak sprawić, żeby dziecko wiedziało, kim był jego tata, co lubił, jakie miał wartości? Jak utrzymać pamięć o nim przy życiu?
Opowiadaj o tacie, oglądaj zdjęcia, wspominaj ulubione zabawy. Nie pozwól, by zniknął z pamięci. Stwórzcie album ze zdjęciami taty, w którym dziecko będzie mogło rysować i pisać.
Twórzcie nowe tradycje: znajdźcie coś, co będzie tylko Wasze. Może wspólne pieczenie ciasteczek w niedzielę albo wycieczki rowerowe. Ważne, żeby dziecko miało poczucie, że pomimo straty, życie toczy się dalej i może być piękne.
Zadbaj o obecność innych ważnych osób w życiu dziecka – dziadkowie, wujkowie, przyjaciele rodziny. Niech dziecko wie, że ma wokół siebie ludzi, którzy je kochają i wspierają. Warto podkreślić, że toksyczni dziadkowie mogą negatywnie wpłynąć na proces żałoby dziecka, dlatego tak ważne jest budowanie zdrowych relacji rodzinnych.
Jak wspomniano w badaniu Pfeffer i in. z 2002 roku, opublikowanym w PubMed, dzieci po stracie rodzica mogą odczuwać zagubienie i brak tożsamości. Badanie to podkreśla, że utrzymywanie wspomnień i budowanie relacji z innymi bliskimi osobami pomaga w zachowaniu ciągłości i poczucia przynależności. A praktycznie? To znaczy, że możesz stworzyć „skrzynię wspomnień” z pamiątkami po tacie, do której dziecko będzie mogło zaglądać, kiedy tylko będzie miało na to ochotę.
Kiedy szukać pomocy specjalisty?
Czasami żałoba przeradza się w coś więcej niż tylko smutek. Kiedy powinnaś się zaniepokoić?
- Jeśli u dziecka utrzymują się długotrwałe problemy ze snem, jedzeniem, lęk, wycofanie, myśli samobójcze.
- Jeśli zauważysz nagłe zmiany w zachowaniu: agresja, autoagresja, moczenie nocne.
- Jeśli dziecko ma trudności w funkcjonowaniu w szkole lub w domu.
Pamiętaj, że pomoc psychologiczna dla dziecka po samobójstwie rodzica jest dostępna. Nie czekaj, aż problem się pogłębi. Im szybciej zareagujesz, tym lepiej.
Badanie Brent i in. z 2009 roku, opublikowane w Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, wykazało, że dzieci, które doświadczyły samobójstwa rodzica i mają dodatkowo problemy psychiczne, wymagają specjalistycznej pomocy. A co to oznacza w praktyce? Że jeśli zauważysz u swojego dziecka niepokojące objawy, skonsultuj się z psychologiem lub psychiatrą dziecięcym.
Przyszłość jest możliwa: siła adaptacji i nadzieja
Wiem, że teraz wydaje Ci się to niemożliwe, ale obiecuję Ci, że przyszłość jest możliwa. Ból po stracie nigdy nie zniknie całkowicie, ale nauczysz się z nim żyć. Znajdziesz w sobie siłę, żeby zbudować piękne życie dla siebie i swojego dziecka.
Słyszałam o wielu kobietach, które pomimo tragedii znalazły szczęście i zbudowały piękne życie dla siebie i swoich dzieci. To kobiety, które pokazały, że nawet po największej burzy wychodzi słońce.
Wierz w swoją wewnętrzną siłę i resilience. Jesteś silniejsza, niż myślisz. Dasz radę.
Dbamy o to, by nasze treści były wiarygodne i oparte na naukowych faktach. Oto materiały, które były podstawą do stworzenia artykułu:
- „The Impact of Parental Suicide on Child and Adolescent Offspring” – PubMed (2002).
- „Children’s Adjustment to Parental Suicide: Clustering of Symptoms and the Role of Parental Psychopathology” – PubMed (2009).
- „Grief in Children and Adolescents Bereaved by Sudden Parental Death” – PubMed (2011).
Głęboko cenimy rzetelność naszych informacji, dlatego pod tym adresem możesz dowiedzieć się więcej o naszej polityce publikacji
Informacja: Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje fachowej porady lekarza lub psychologa.
