Zaburzenia emocjonalne u dzieci: Wczesne sygnały

„Z tego się wyrasta” – mit, który może zaszkodzić rozwojowi emocjonalnemu dziecka

Często słyszymy, że „dzieci tak mają”, że „z tego się wyrasta”, że „to tylko faza”. I wiecie co? Czasami tak jest. Dzieci przechodzą różne etapy rozwoju, a niektóre zachowania, które nas niepokoją, rzeczywiście znikają same. Ale bagatelizowanie problemów emocjonalnych u dziecka, to trochę jak ignorowanie sygnałów ostrzegawczych w samochodzie – może i dojedziemy do celu, ale ryzykujemy poważną awarią. Jeśli martwisz się o rozwój emocjonalny dziecka, nie czekaj – reaguj!

Skąd się wziął ten mit? Myślę, że z kilku powodów. Po pierwsze, kiedyś mniej mówiono o zdrowiu psychicznym dzieci. Po drugie, presja społeczna, by mieć „grzeczne” i „bezproblemowe” dziecko bywa ogromna. A po trzecie, czasami po prostu trudno nam uwierzyć, że nasze dziecko, ten mały promyczek, może zmagać się z poważnymi problemami.

Czy jednak w tym popularnym przekonaniu tkwi choćby ziarenko prawdy? Owszem, w pewnym sensie tak. Dziecięcy umysł jest niezwykle plastyczny i potrafi adaptować się do różnych sytuacji. Niektóre trudności emocjonalne, szczególnie te związane z konkretnym etapem rozwojowym, mogą rzeczywiście ustąpić samoistnie, gdy dziecko przejdzie do kolejnej fazy. Na przykład, lęk separacyjny u dwulatka jest czymś zupełnie normalnym i zazwyczaj mija wraz z rozwojem poczucia bezpieczeństwa. Podobnie, wybuchy złości u trzylatka, choć potrafią być wyczerpujące, często są związane z frustracją wynikającą z braku umiejętności wyrażania swoich potrzeb. Jednak, jak to się mówi, diabeł tkwi w szczegółach.

Nawet w pozornie niewinnym micie o „wyrastaniu” z problemów emocjonalnych, kryje się ważna obserwacja: dziecięca psychika jest dynamiczna i zdolna do zmian. Kluczem jest jednak rozróżnienie, które trudności są naturalnym etapem rozwoju, a które wymagają naszej uwagi i interwencji. Warto pamiętać o skokach rozwojowych, które mogą wpływać na zachowanie dziecka.

Emocje jak pogoda – burza nie trwa wiecznie, ale…

Wyobraźmy sobie emocje u dzieci jako pogodę. Czasami świeci słońce, czasami pada deszcz, a czasami nadciąga burza. To naturalne. Ale jeśli burza trwa zbyt długo, jest zbyt intensywna i powtarza się zbyt często, to znak, że trzeba interweniować. Dlaczego o tym mówię? Bo badania pokazują, że wczesne trudności z regulacją emocji mogą mieć długotrwałe konsekwencje. Na przykład, badanie opublikowane w Development and Psychopathology (2024) na grupie ponad 14 000 dzieci, wykazało, że dzieci z trudnościami w regulacji emocji w wieku przedszkolnym są bardziej narażone na objawy ADHD u dzieci, problemy behawioralne i wewnętrzne (takie jak lęk czy depresja) w wieku siedmiu lat. Co więcej, tempo poprawy umiejętności regulacji emocji między trzecim a siódmym rokiem życia okazało się istotnym czynnikiem ryzyka. Innymi słowy, jeśli widzimy, że dziecko ma problem z uspokojeniem się po wybuchu złości, z radzeniem sobie z frustracją, nie czekajmy, aż „samo minie”.

Kiedy zapala się czerwona lampka? Wczesne sygnały zaburzeń emocjonalnych

No dobrze, ale jak odróżnić zwykłe dziecięce humory od poważniejszych problemów? Gdzie jest ta cienka granica, po której warto zacząć się martwić o zaburzenia emocjonalne u dzieci? To trudne pytanie, ale spróbujmy przyjrzeć się pewnym sygnałom ostrzegawczym:

• Częste i intensywne wybuchy złości: Każde dziecko się złości, ale jeśli wybuchy są bardzo częste, trudne do opanowania i nieadekwatne do sytuacji, warto się zastanowić.
• Nadmierny lęk i niepokój: Obawy przed pójściem do przedszkola, ciemnością czy potworami są normalne, ale jeśli lęk paraliżuje dziecko i utrudnia codzienne funkcjonowanie, to znak, że trzeba poszukać pomocy.
• Problemy ze snem: Trudności z zasypianiem, częste budzenie się w nocy, koszmary senne – to wszystko może być sygnałem problemów emocjonalnych.
• Zmiany w apetycie: Zarówno nadmierne jedzenie, jak i brak apetytu mogą wskazywać na stres i napięcie emocjonalne.
• Izolacja społeczna: Unikanie kontaktów z rówieśnikami, wycofywanie się z zabaw, brak chęci do spędzania czasu z innymi dziećmi – to może być sygnał, że dziecko czuje się źle w grupie. Warto wtedy zastanowić się, jak wspierać przyjaźnie.
• Regres w rozwoju: Ponowne moczenie się w nocy, ssanie kciuka, jąkanie się – to zachowania, które mogły już minąć, a teraz powracają pod wpływem stresu.

Pamiętaj, że jeden sygnał nie musi od razu oznaczać zaburzenia. Ale jeśli zauważysz kilka z tych objawów jednocześnie, utrzymują się one przez dłuższy czas i wpływają na codzienne funkcjonowanie dziecka, warto skonsultować się ze specjalistą.

Przyczyny zaburzeń emocjonalnych – skomplikowana układanka

Zaburzenia emocjonalne u dzieci to rzadko efekt jednej przyczyny. To raczej skomplikowana układanka, na którą składają się:

• Czynniki genetyczne: Predyspozycje genetyczne mogą zwiększać ryzyko wystąpienia zaburzeń emocjonalnych.
• Czynniki środowiskowe: Stresujące wydarzenia w życiu dziecka (rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby, przeprowadzka), trudna sytuacja rodzinna, przemoc, zaniedbanie – to wszystko może negatywnie wpływać na rozwój emocjonalny.
• Doświadczenia z wczesnego dzieciństwa: Brak poczucia bezpieczeństwa, trudności w relacji z opiekunem, brak stabilności emocjonalnej – to wszystko może mieć długotrwałe konsekwencje.
• Trudności w regulacji emocji: Niektóre dzieci mają naturalną skłonność do silniejszych reakcji emocjonalnych i trudności z ich opanowaniem.

Badanie Australian Institute of Family Studies wskazuje, że dzieci, które doświadczyły negatywnych zdarzeń, często mają trudności z regulacją emocji, co może prowadzić do problemów społecznych i emocjonalnych. 💡 Należy pamiętać, że każde dziecko jest inne i reaguje na trudne sytuacje na swój własny sposób.

Diagnoza to nie wyrok – pierwszy krok do lepszego jutra

Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko ma zaburzenia emocjonalne, nie obawiaj się szukać pomocy. Diagnoza to nie wyrok, ale pierwszy krok do lepszego jutra. Zastanawiasz się, gdzie szukać wsparcia dla rodziców, którzy mierzą się z problemami emocjonalnymi swoich dzieci?

• Pediatra: Może skierować do odpowiedniego specjalisty.
• Psycholog dziecięcy: Pomoże zdiagnozować problem i zaproponować odpowiednią terapię.
• Psychiatra dziecięcy: Może przepisać leki, jeśli terapia okaże się niewystarczająca.
• Terapeuta rodzinny: Pomoże poprawić komunikację i relacje w rodzinie.

Jak pomóc dziecku radzić sobie z emocjami? Praktyczne wskazówki dla rodziców

Niezależnie od tego, czy Twoje dziecko ma zdiagnozowane zaburzenie emocjonalne, czy po prostu przechodzi trudny okres, możesz mu pomóc w regulacji emocji u dzieci. Oto kilka praktycznych wskazówek:

• Stwórz bezpieczną i wspierającą atmosferę: Dziecko musi wiedzieć, że może do Ciebie przyjść z każdym problemem i że zostanie wysłuchane bez oceniania.
• Ucz rozpoznawania i nazywania emocji: Pomóż dziecku zrozumieć, co czuje i nazwać swoje emocje. Możecie używać do tego książek, gier, rysunków.
• Ucz zdrowych sposobów radzenia sobie z emocjami: Oddychanie głębokie, liczenie do dziesięciu, spacer na świeżym powietrzu, rysowanie, słuchanie muzyki – to tylko kilka przykładów.
• Bądź dobrym przykładem: Dzieci uczą się przez naśladowanie. Jeśli Ty będziesz radzić sobie ze swoimi emocjami w zdrowy sposób, dziecko będzie robić to samo.
• Chwal za starania, a nie za efekty: Ważne jest, by dziecko wiedziało, że doceniasz jego wysiłek, nawet jeśli nie zawsze udaje mu się osiągnąć zamierzony cel.
• Ogranicz dostęp do mediów: Badanie Frontiers in Psychiatry (2021) wykazało, że dysregulacja emocjonalna w wieku przedszkolnym może przewidywać późniejsze intensywne korzystanie z mediów, co może prowadzić do problematycznych zachowań związanych z grami. Warto więc zadbać o to, by dziecko spędzało czas na aktywnościach, które wspierają jego rozwój emocjonalny dziecka.

💡 Dobrze wiedzieć: Zamiast krzyczeć, gdy Twoje dziecko wpada w histerię, spróbuj przytulić je i mówić spokojnym głosem. Zobaczysz, jak to działa!

Wsparcie dla Ciebie – pamiętaj, nie jesteś osamotniona

Pamiętaj, droga Mamo, że nie jesteś sama. Wiele rodziców mierzy się z podobnymi wyzwaniami. Nie wstydź się szukać wsparcia dla siebie. Porozmawiaj z partnerem, rodziną, przyjaciółmi. Dołącz do grupy wsparcia dla rodziców dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi. Dbając o siebie, troszczysz się również o swoje dziecko. Jeśli czujesz się osamotniona, warto przeczytać o samotności w macierzyństwie. Nie wahaj się pytać: gdzie szukać pomocy przy zaburzeniach emocjonalnych u dziecka?

I na koniec, pamiętaj, że każde dziecko jest inne. Nie porównuj swojego dziecka do innych. Daj mu czas i przestrzeń na rozwój.

Informacja: Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej konsultacji medycznej lub psychologicznej. W przypadku jakichkolwiek problemów zdrowotnych lub emocjonalnych, zawsze skonsultuj się z odpowiednim specjalistą.

Dla zapewnienia wiarygodności naszych treści, bazowaliśmy na następujących materiałach:

• „Early emotion regulation developmental trajectories and ADHD, internalizing, and conduct problems symptoms in childhood” – Development and Psychopathology (2024).
• „Study links early emotional regulation difficulties to ADHD and conduct problems” – PsyPost (2025).
• „Emotional dysregulation in children who have experienced adversity” – Australian Institute of Family Studies
• „Emotional Dysregulation in Preschool Age Predicts Later Media Use” – Frontiers in Psychiatry (2021).

Głęboko cenimy rzetelność naszych informacji, dlatego pod tym adresem możesz dowiedzieć się więcej o naszej polityce publikacji